Projekt ustawy o wygaszeniu specustawy ukraińskiej

W zależności od decyzji Prezydenta, kwestie związane z ochroną obywateli Ukrainy uciekających przed wojną zostaną zaimplementowane do dotychczas funkcjonujących w obrocie prawnym ustaw lub cudzoziemcom, ich pracodawcom oraz urzędom, przyjdzie zmierzyć się z konsekwencjami braku nowych regulacji.

Uzasadnieniem dla utworzenia nowych przepisów jest zamiar stworzenia wspólnego systemu ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców. Dotychczasowe przepisy tzw.  “specustawy pomocowej” mają zostać uchylone w zakresie, w jakim stanowią odrębny system prawny jedynie dla obywateli Ukrainy podlegających ochronie czasowej. Uchylone zostaną także te normy, których termin obowiązywania upłynął.

Główne założenia projektu

• Przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy do dnia 4 marca 2027 r., zgodnie z obowiązującą obecnie decyzją Rady Unii Europejskiej.

• Utrzymanie swobodnego dostępu do rynku pracy dla obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową - pracodawcy będą mogli nadal zatrudniać ich na podstawie powiadomienia, bez konieczności uzyskiwania dokumentu legalizującego pracę.

Ważne: w trzyletnim okresie przejściowym powiadomienia będą mogły dotyczyć także powierzenia pracy obywatelom Ukrainy przebywającym legalnie na terytorium RP. Brak powiadomienia nie będzie skutkował nielegalnością powierzenia pracy. Powiadomienia o powierzeniu pracy dokonane przed wejściem w życie nowych przepisów zachowają skutki prawne i umożliwią legalną kontynuację pracy. Niedopełnienie obowiązku powiadomienia będzie natomiast zagrożone karą grzywny w wysokości od 1 000 do 3 000 zł.

Uregulowania dotyczące notyfikacji o powierzeniu pracy obywatelom Ukrainy zostały przeniesione do ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

• Działalność gospodarcza, podjęta na podstawie przepisów specustawy, będzie mogła być kontynuowana na dotychczasowych warunkach. Jednakże prawo do zakładania i prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej od 5 marca 2026 r. będą mieli wyłącznie beneficjenci ochrony czasowej.

• Wygaszenie ochrony czasowej w przypadku opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Polski na okres przekraczający 30 dni. Projekt nie przewiduje wyjątku dla osób skierowanych do wykonywania pracy lub usług poza Polską przez podmioty prowadzące działalność na terytorium RP. W przypadku delegowania osób korzystających z ochrony czasowej, konieczne będzie przejście na inne tytuły pobytowe.

• Dla obywateli Ukrainy chcących uzyskać w Polsce ochronę czasową, wjeżdżających po dniu 5 marca 2026 r., warunkiem będzie złożenie wniosku o nadanie numeru PESEL w terminie 30 dni od daty przyjazdu.

• Dokumentem potwierdzającym posiadanie ochrony czasowej będzie wyłącznie Diia.pl. Nie będą już wydawane papierowe zaświadczenia. Dodatkowo projekt zakłada dostęp do aplikacji mObywatel.

• Utrzymanie wcześniej zapowiadanej możliwości ubiegania się przez beneficjentów ochrony czasowej o kartę CUKR – w zależności od daty wprowadzenia systemu obsługi MOS 2.0.
• Kolejne przedłużenie zawieszenia terminów ustawowych na załatwienie spraw pobytowych cudzoziemców przez urzędy wojewódzkie do 4 marca 2027 r. W przypadku przyjęcia tego przepisu w projekcie ustawy zawieszenie będzie obowiązywało piąty rok od jego przyjęcia w 2022 r. 

Co stanie się, jeżeli ustawa wygaszająca nie zostanie przyjęta?

Prawo do wykonywania pracy

Powierzenie pracy obywatelom Ukrainy wciąż będzie możliwe na podstawie powiadomienia składanego do urzędu pracy. Mechanizm ten nie jest ograniczony czasowo i zachowa swoją ważność również po 4 marca 2026 r. Powiadomienie złożone w systemie praca.gov.pl umożliwi podjęcie pracy bez konieczności uzyskiwania zezwolenia, pod warunkiem, że cudzoziemiec przebywa w Polsce legalnie.
 

Legalność pobytu

Po wygaśnięciu części przepisów specustawy podstawą legalnego pobytu obywateli Ukrainy pozostaną regulacje wynikające z unijnego systemu ochrony czasowej, oparte na dyrektywie 2001/55/WE oraz decyzjach wykonawczych Rady UE. Ochrona czasowa zapewnia jednolite uprawnienia pobytowe w całej Unii i nie jest uzależniona od krajowej specustawy, dlatego osoby objęte tym statusem zachowują prawo legalnego przebywania na terytorium Polski.

W praktyce oznacza to przejście z krajowego reżimu opartego na specustawie ukraińskiej na mechanizmy wynikające z przepisów unijnych oraz z ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.

Cudzoziemcy, których legalny pobyt został wydłużony przez specustawę do 4 marca 2026 r. powinni uregulować swój pobyt przez złożenie odpowiedniego wniosku np. o zezwolenie na pobyt przed 4 marca lub wyjechać i powrócić na podstawie wizy.
 

Działalność gospodarcza

W zakresie prowadzenia działalności gospodarczej Ukraińcy, których pobyt był legalny na podstawie specustawy utraciliby prawo do jej prowadzenia, ponieważ zostaliby wykreśleni z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Obywatele Ukrainy przebywający legalnie na podstawie ustawy o cudzoziemcach, mogliby nadal podejmować i prowadzić działalność gospodarczą pod warunkiem uzyskania numeru PESEL.

Podsumowanie – wygaszenie specustawy ukraińskiej

Podsumowując, projektowane przepisy mają na celu uporządkowanie i ujednolicenie zasad obowiązujących obywateli Ukrainy przebywających w ramach ochrony czasowej oraz zatrudniających ich pracodawców, tak aby dalsze funkcjonowanie ochrony czasowej odbywało się w oparciu o stabilne i spójne ramy prawne.

Jednocześnie należy podkreślić, że pełne wygaszenie obecnego systemu ochrony byłoby realne jedynie w przypadku pełnej gotowości systemu MOS do obsługi wniosków CUKR. Wejście w życie nowych regulacji przed 4 marca 2026 r. pozwoli na płynne przejście z obecnych rozwiązań do nowego systemu oraz zapewni bezpieczeństwo prawne wszystkim zaangażowanym stronom.

FAQ – wygaszenie specustawy ukraińskiej