Kontrola obrotu, EUDR i CBAM - podsumowanie najnowszych zmian

Nowelizacja polskiej ustawy o kontroli obrotu towarami strategicznymi

22 kwietnia br. weszła w życie nowelizacja ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Nowelizacja przede wszystkim dostosowuje polską ustawę do unijnego rozporządzenia nr 2021/821 poprzez wprowadzenie stosownych odesłań oraz aktualizację definicji w zakresie obrotu towarami dual-use, a także m.in. wprowadza 14-dniowy termin do złożenia uprzedniego oświadczenia o terminie rozpoczęcia obrotu na podstawie krajowego zezwolenia generalnego oraz reguluje wprost kwestię składania informacji o braku realizacji obrotu w ramach zezwoleń generalnych przez podmioty uprawnione do prowadzenia takiego obrotu.

Nowelizacja ustawy o kontroli obrotu dostosowuje polskie przepisy do unijnego rozporządzenia 2021/821 i doprecyzowuje zasady korzystania z krajowych zezwoleń generalnych w obrocie towarami dual-use.

Polska wdraża EUDR – projekt ustawy UC101

Ministerstwo Klimatu i Środowiska opracowało projekt ustawy UC101, który wprowadza polskie regulacje wspierające wdrożenie Rozporządzenia o przeciwdziałaniu wylesianiu (EUDR). Nowe przepisy mają zapewnić efektywne dostosowanie polskiego rynku do wymagań EUDR we współpracy z Komisją Europejską.

Kluczowe założenia projektu

Specjalizacja w nadzorze: kontrole będą realizować Inspekcja Weterynaryjna (bydło), IJHARS (kakao, kawa, soja, olej palmowy) oraz Inspekcja Ochrony Środowiska (drewno, kauczuk), co ma pozwolić na lepszą kontrolę różnych grup produktów.

Numeracja referencyjna: przedsiębiorcy będą zobligowani do wprowadzania do dokumentów sprzedażowych, ofert i handlu internetowego numerów referencyjnych oświadczeń o należytej staranności pod kątem zgodności z EUDR.

Koordynacja przez Ministerstwo Klimatu: ministerstwo będzie odpowiedzialne za raportowanie działań do Komisji Europejskiej, prowadzenie rejestru sankcji oraz zapewnienie, by Polska była klasyfikowana jako kraj niskiego ryzyka.

Projekt ustawy UC101 zakłada wyspecjalizowany nadzór nad łańcuchami dostaw, obowiązek stosowania numerów referencyjnych oświadczeń o należytej staranności oraz centralną koordynację wdrożenia EUDR przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Kontrole i sankcje

Projekt ustawy wprowadza rygorystyczne kontrole oraz kary finansowe za naruszenie przepisów EUDR. Grzywny mogą wynosić do 10% rocznego obrotu przedsiębiorstwa, a w uzasadnionych przypadkach produkty mogą zostać wycofane z rynku, przekazane na cele społeczne lub zutylizowane. Możliwe są także kontrole pozaplanowe – w oparciu o zgłoszenia sygnalistów lub potencjalne ryzyko – oraz środki tymczasowe, takie jak zajmowanie towarów czy zawieszenie obrotu produktów.

Co to oznacza dla przedsiębiorców?

Wprowadzenie projektu UC101 podkreśla wagę właściwego przygotowania się do nadchodzących regulacji wynikających z EUDR. Przedsiębiorcy powinni jak najszybciej rozpocząć działania, aby spełnić nowe obowiązki, w szczególności:

Weryfikacja łańcuchów dostaw: firmy powinny wdrożyć procedury należytej staranności, pozwalające na monitorowanie pochodzenia produktów oraz ich zgodności z EUDR.

Dokumentacja handlowa: kluczowe będzie dostosowanie dokumentów sprzedażowych, w tym uwzględnienie wymaganych numerów referencyjnych w ofertach, fakturach i sprzedaży online.

Systemy zarządzania zgodnością: przedsiębiorstwa muszą przygotować się na kontrole i wdrożyć mechanizmy compliance, które pozwolą zarządzać ryzykami regulacyjnymi oraz zapewnią pełną przejrzystość operacyjną.

Dostosowanie się do wymogów EUDR nie tylko pozwoli firmom uniknąć potencjalnych sankcji, ale także wzmocni ich pozycję na rynku unijnym, który coraz bardziej stawia na zrównoważony rozwój oraz przejrzystość działalności.

CBAM – obowiązki upoważnionych zgłaszających

Przypominamy, że co do zasady towary mogą być przywożone na obszar celny UE wyłącznie przez upoważnionego zgłaszającego CBAM. Tylko do 31 marca 2026 r. podmioty importujące ponad 50 ton towarów CBAM rocznie mogły złożyć wniosek o nadanie statusu upoważnionego zgłaszającego, aby móc tymczasowo kontynuować przywóz towarów do czasu wydania przez właściwy organ decyzji.

Od 1 kwietnia br. powyższa zasada już nie obowiązuje. Importerzy składający wniosek o nadanie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM dopiero teraz muszą liczyć się z tym, że do czasu rejestracji nie mogą formalnie dokonywać przywozu towarów CBAM. W praktyce oznacza to, że każdy kolejny przywóz powyżej 50 ton towarów bez rejestracji stanowi naruszenie przepisów CBAM, które może stanowić przeszkodę do nadania statusu przez Izbę Administracji Skarbowej w Poznaniu.

Importerzy, którzy nie uzyskali statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM do 31 marca 2026 r., nie mogą formalnie kontynuować przywozu towarów CBAM powyżej 50 ton rocznie do czasu rejestracji.