ESPR: nowe zasady dotyczące niesprzedanych produktów konsumpcyjnych

ESPR nie ogranicza się przy tym do samego zakazu niszczenia. Wprowadza również ogólny obowiązek podejmowania racjonalnie oczekiwanych działań mających zapobiegać konieczności niszczenia takich produktów, a także obowiązek publicznego ujawniania informacji dotyczących sposobu postępowania z nimi. Regulacja tworzy więc szersze ramy zarządzania niesprzedanymi zapasami, wykraczające poza sam moment podjęcia decyzji o ich zniszczeniu.

Kiedy zniszczenie niesprzedanych produktów jest dopuszczalne?

Zakaz obejmuje obecnie odzież, dodatki odzieżowe oraz obuwie wskazane w załączniku VII do ESPR, przy czym katalog ten może zostać w przyszłości rozszerzony przez Komisję Europejską o kolejne grupy produktów. W odniesieniu do średnich przedsiębiorstw zakaz zacznie być stosowany od 19 lipca 2030 r., natomiast mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa pozostają z niego wyłączone.

Nie oznacza to jednak, że każdy produkt objęty regulacją, który nie może zostać sprzedany, musi pozostać w obrocie bez względu na jego stan. Przyjęte w 2026 r. rozporządzenie delegowane określa przypadki, w których jego zniszczenie pozostaje dopuszczalne.

Z perspektywy bieżącej działalności przedsiębiorstw szczególne znaczenie mogą mieć odstępstwa dotyczące produktów uszkodzonych, pogorszonych lub zanieczyszczonych oraz produktów, które nie nadają się do zamierzonego celu z powodu wad projektowych lub produkcyjnych. Jednym z praktycznych rozwiązań przewidzianych w przepisach jest również podjęcie próby przekazania niesprzedanych produktów w formie darowizny. Przedsiębiorca może w tym celu zaoferować je co najmniej trzem odpowiednim podmiotom gospodarki społecznej w Unii Europejskiej albo zamieścić ofertę darowizny na łatwo dostępnej stronie internetowej przez okres co najmniej ośmiu tygodni. Jeżeli mimo podjęcia takich działań produkty nie zostaną przyjęte, ich zniszczenie będzie dopuszczalne.

Od decyzji operacyjnej do procesu compliance

Nowe przepisy zmieniają charakter decyzji dotyczących niesprzedanych produktów. Samo zakwalifikowanie produktu jako nienadającego się do sprzedaży nie powinno już automatycznie prowadzić do jego zniszczenia. Konieczna staje się wcześniejsza ocena, czy w danym przypadku spełnione są przesłanki pozwalające na takie działanie, a następnie odpowiednie udokumentowanie podstaw podjętej decyzji.

W praktyce oznacza to, że decyzje dotyczące dalszego losu towarów wycofanych ze sprzedaży, dotychczas często podejmowane przede wszystkim na poziomie magazynowym, logistycznym i kosztowym, nabierają również wymiaru regulacyjnego. Kluczowe staje się więc odpowiednie powiązanie procesów operacyjnych z procedurami compliance.

Co nowe przepisy oznaczają dla przedsiębiorców?

Dla przedsiębiorstw działających w sektorze odzieżowym i obuwniczym nowe regulacje oznaczają przede wszystkim potrzebę przeglądu procedur dotyczących zapasów, zwrotów oraz produktów wadliwych i uszkodzonych, a także zasad dokumentowania decyzji o ich dalszym przeznaczeniu.

W szerszej perspektywie ESPR pokazuje jednak coś więcej. Odpowiedzialność przedsiębiorcy coraz wyraźniej obejmuje nie tylko etap projektowania, produkcji i wprowadzania produktu na rynek, lecz również moment, w którym produkt nie znajduje nabywcy. Sposób postępowania z niesprzedanymi towarami staje się tym samym integralnym elementem zarządzania zgodnością i całym cyklem życia produktu.