Proponowane zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnych – projekt Ministerstwa Finansów z 5 sierpnia 2026 r.

36 miesięczny lock-up na aktywach

Aktualnie sprzedaż aktywów posiadanych przez fundację rodzinną (np. w postaci udziałów czy akcji spółki) korzysta ze zwolnienia podatkowego – opodatkowanie występuje dopiero na etapie wypłaty świadczeń do beneficjentów.

W opublikowanym projekcie ustawodawca wrócił do pomysłu objęcia aktywów fundacji tzw. lock-upem. Zwolnieniem CIT nie będzie objęta sprzedaż aktywów: wniesionych do fundacji, przekazanych fundacji nieodpłatnie oraz nabytych przez fundację od podmiotu powiązanego, jeżeli sprzedaż nastąpi przed upływem 36 miesięcy liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym aktywo zostało wniesione, przekazane lub nabyte.

Ustawodawca wskazuje, że rozwiązanie to ma zapobiegać powoływaniu do życia fundacji rodzinnych z pominięciem celów sukcesyjnych, a jedynie na potrzeby transakcyjne.

Co istotne, zgodnie z przepisami przejściowymi nowa regulacja dotyczyć będzie wyłącznie mienia wniesionego/nabytego po 31 grudnia 2026 r. 

19% CIT od świadczeń wypłacanych beneficjentom

Kolejną bardzo istotną zmianą w opodatkowaniu fundacji rodzinnych jest planowane podwyższenie stawki podatku CIT odprowadzanego przez fundację rodzinną przy wypłacie świadczeń na rzecz beneficjentów, z aktualnie obowiązujących 15% na 19%. Wyższą (19%) stawką objęte ma być również przekazanie mienia w związku z rozwiązaniem fundacji oraz tzw. ukryte zyski.

Ministerstwo uzasadnia proponowane podwyższenie stawki CIT dla fundacji koniecznością ograniczenia różnic pomiędzy efektywnym opodatkowaniem dochodów uzyskiwanych za pośrednictwem fundacji rodzinnej a dochodami osiąganymi bezpośrednio przez osoby fizyczne. Co istotne, zachowany zostanie efekt odroczenia opodatkowania do momentu wypłaty świadczenia beneficjentom.

Fundacje zakładane przez rodzeństwo z preferencją podatkową

Co istotne, projekt zawiera również korzystną zmianę dla fundacji rodzinnych tworzonych przez rodzeństwo. Aktualnie w przypadku, gdy fundatorami jest rodzeństwo, a beneficjentami mają być zstępni każdego z rodzeństwa, skorzystanie z preferencji podatkowej przy wypłacie świadczeń jest ograniczone, bowiem część świadczenia nie korzysta ze zwolnienia w PIT, a w konsekwencji efektywnie opodatkowana jest na poziomie fundacji stawką 15% CIT i na poziomie beneficjenta stawką 10% PIT.

Zmiany w tym zakresie były wielokrotnie postulowane – jeśli nowelizacja wejdzie w życie, preferencjami objęci będą także beneficjenci fundacji zakładanych przez rodzeństwo. Zgodnie bowiem z założeniami projektu, zwolnieniem PIT mają zostać objęci także zstępni rodzeństwa fundatora, co w praktyce zbliży ich sytuację do beneficjentów należących obecnie do tzw. grupy „zero” względem fundatora.

Objęcie fundacji rodzinnych regulacjami CFC i exit tax

Opublikowany projekt przewiduje także objęcie fundacji rodzinnych regulacjami:

• opodatkowania zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC),
• podatku od niezrealizowanych zysków (exit tax).

W uzasadnieniu do projektu ustawy, ustawodawca wskazuje na konieczność objęcia fundacji regulacjami CFC i exit tax, z uwagi na wykorzystywane tej instytucji w strukturach zagranicznych, w szczególności luksemburskich struktur inwestycyjnych, co – zdaniem MF – uzasadnia rozszerzenie działania przepisów antyabuzywnych.

Najem krótkoterminowy bez preferencji

Kolejną zmianą proponowaną przez ustawodawcę jest ograniczenie zwolnienia fundacji z CIT dla dochodów osiąganych z najmu. Aktualnie obowiązujące przepisy nie przewidują odmiennych konsekwencji podatkowych dla dochodów osiąganych przez fundację z najmu. Jednocześnie jednak, Dyrektor KIS w wydawanych interpretacjach podatkowych wskazywał, że ze zwolnienia mogą korzystać wyłącznie dochody osiągane przez fundację rodzinną z najmu „długoterminowego”, najem krótkoterminowy natomiast – w ocenie organu podatkowego – nie korzysta z preferencji.

Wydaje się, że ustawodawca przygotowując projekt nowelizacji wziął pod uwagę stanowisko Dyrektora KIS – proponowana zmiana zakłada bowiem preferencję podatkową wyłącznie dla klasycznego najmu mieszkaniowego. Opodatkowaniu będą podlegały natomiast m.in. najem krótkoterminowy, usługi zakwaterowania czy apartamenty inwestycyjne.

Rozszerzenie katalogu podmiotów, dla których pożyczki stanowić będą ukryte zyski

Poza wyżej wymienionymi zmianami, opublikowany projekt zakłada także rozszerzenie katalogu ukrytych zysków o:

• pożyczki dla fundatorów/ beneficjentów/ podmiotów powiązanych z fundacją/ fundatorem lub beneficjentem, w części która podlegała zwrotowi w danym roku i nie zostanie zwrócona do dnia upływu terminu złożenia deklaracji podatkowej za ten rok podatkowy;
• pożyczki udzielone fundatorowi / beneficjentowi / podmiotom powiązanym z fundacją / fundatorem / beneficjentem, które zostały na okres co najmniej 10 lat albo okres krótszy niż 10 lat, jeżeli ostateczny termin obowiązywania umowy wyniósł co najmniej 10 lat;
• umorzone lub przedawnione należności wobec fundatora, beneficjentów i podmiotów powiązanych.

Brak zwolnienia dla inwestycji w podmioty transparentne podatkowo

Projekt eliminuje możliwość korzystania ze zwolnienia dla dochodów osiąganych za pośrednictwem:

• spółek osobowych,
• transparentnych podatkowo funduszy,
• wybranych zagranicznych struktur transparentnych. 

W uzasadnieniu projektowanej zmiany Ministerstwo wprost wskazuje jako przykłady podmioty typu LLC czy SCS, które – sądząc po ilości opublikowanych interpretacji indywidualnych – coraz częściej wykorzystywane są przez fundacje w strukturach inwestycyjnych.

Przepisy przejściowe, czyli co z istniejącymi fundacjami?

Projekt nowelizacji miałby wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Jednocześnie ustawodawca przewidział przepisy przejściowe, które mogą okazać się kluczowe dla fundacji już istniejących. W szczególności, warunek 36-miesięcznego posiadania określonych aktywów dotyczyć ma wyłącznie mienia wniesionego / nabytego przez fundację po 31 grudnia 2026 r. Ponadto opublikowany projekt przepisów umożliwia także neutralny podatkowo zwrot określonych aktywów do końca 2027 r.

Podsumowanie

Opublikowany projekt zmian pokazuje, że ustawodawca dąży do znacząco ograniczenia preferencji podatkowych fundacji, motywując to w szczególności powoływaniem niektórych z nich wyłącznie do celów krótkoterminowej optymalizacji podatkowej. Z perspektywy fundatorów największe znaczenie mogą mieć proponowane zmiany dotyczące podwyższenia stawki podatku do 19%, a także wprowadzenia 36-miesięcznego okresu utrzymywania określonych aktywów. Ponadto projekt zmian istotnie wpływa także na fundacje posiadające w strukturze zagraniczne podmioty inwestycyjne. Wydaje się, że w tym kontekście aktualne pozostają uwagi i obawy formułowane przez stronę społeczną w toku konsultacji poprzedniego projektu zmian opodatkowania fundacji rodzinnych (ostatecznie zawetowanego przez Prezydenta).

W najbliższych tygodniach dowiemy się czy przedstawione w projekcie zmiany rzeczywiście wejdą w życie od 1 stycznia 2027 r. W tym czasie fundatorzy, którzy powołali już fundację rodzinną powinni przede wszystkim przeanalizować skład majątku fundacji, istniejące finansowania wewnątrzgrupowe oraz struktury zagraniczne pod kątem nowych regulacji. Z kolei przyszli fundatorzy (dopiero rozważający założenie fundacji rodzinnej) powinny skoncentrować się przede wszystkim nad jasnym sformułowaniem długoterminowych celów sukcesyjnych, ponieważ to właśnie rzeczywisty charakter sukcesyjny fundacji będzie miał kluczowe znaczenie dla bezpiecznego korzystania z preferencji podatkowej tej instytucji w przyszłości.