Contracteren met uzelf: objectief blijven ook als het om uw centen gaat

Tegenstrijdig belang van vermogensrechtelijke aard

Als bestuurder van een vennootschap dient u bij het nemen van beslissingen steeds de belangen van de vennootschap te behartigen. 

Het is evenwel mogelijk dat een bestuurder (of zijn vaste vertegenwoordiger in geval van een bestuurder-rechtspersoon) een persoonlijk materieel of financieel belang heeft bij een door (het bestuursorgaan van) de vennootschap te nemen beslissing dat botst met de financiële belangen van de vennootschap.

Dit wordt in het vennootschapsrechtelijk jargon omschreven als een tegenstrijdig belang van vermogensrechtelijke aard. Louter morele, emotionele of familiale belangen zijn hier dus niet bedoeld.

Het tegenstrijdig belang van vermogensrechtelijke aard kan zowel rechtstreeks zijn (vb. de vennootschap verstrekt een lening aan haar bestuurder) als onrechtstreeks (vb. vennootschap X verkoopt een onroerend goed aan vennootschap Y en de bestuurder van vennootschap X is (rechtstreeks of onrechtstreeks) aandeelhouder van vennootschap Y).

In de rechtsleer wordt er meestal vanuit gegaan dat het belang van de bestuurder wezenlijk moet zijn en van aard om zijn beslissing te beïnvloeden (in welke mate wordt het vermogen van de bestuurder beïnvloed?). Wat vb. wanneer een bestuurder een gering percentage aandelen in de vennootschap-medecontractant aanhoudt? Dit zal telkens in concreto moeten beoordeeld worden doch bij twijfel is het, omwille van het risico op aansprakelijkheid, aangewezen het voorzichtigheidsprincipe te hanteren en de procedure (zie hierna) toe te passen.

Procedure

Ingeval van een belangenconflict voorziet het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV) in een verplicht na te leven procedure, tenzij men zich kan beroepen op één van de wettelijk voorziene uitzonderingen (zoals onder meer bij gebruikelijke verrichtingen die plaatshebben onder voorwaarden en tegen zekerheden die op de markt gewoonlijk gelden voor dergelijke verrichtingen).

Afhankelijk van de concrete situatie (we beperken ons hier tot de nv, bv en cv) zijn notulen van het bestuursorgaan dan wel van de algemene vergadering vereist met opname van onder meer de verklaring en toelichting van de betrokken bestuurder(s) omtrent het tegenstrijdig belang, de aard van de verrichting, alsook de verantwoording van de verrichting en de vermogensrechtelijke gevolgen ervan voor de vennootschap.

De tekst over het belangenconflict zoals opgenomen in de notulen moet worden overgenomen in het jaarverslag of, indien de vennootschap niet verplicht is om een jaarverslag op te stellen, in een stuk dat samen met de jaarrekening wordt neergelegd, dit met het oog op de kennisname ervan door derden.

Wanneer de vennootschap een commissaris heeft benoemd, zal deze in zijn jaarlijks verslag de vermogensrechtelijke gevolgen van de desbetreffende verrichting voor de vennootschap beoordelen.

Sancties

Zowel de vennootschap als eenieder die belang heeft bij de naleving van de geschonden rechtsregel (zoals vb. een curator of schuldeiser van de vennootschap) kunnen de nietigheid vorderen van besluiten of verrichtingen die hebben plaatsgevonden met overtreding van de procedure inzake de belangenconflictregeling.

Daarnaast kunnen de bestuurders ook (persoonlijk en hoofdelijk) aansprakelijk worden gesteld voor de schade die het gevolg is van een beslissing of verrichting die heeft plaatsgevonden met inachtname van de bepalingen van het WVV wanneer deze niettemin aan (één van) hen een onrechtmatig financieel voordeel heeft bezorgd ten nadele van de vennootschap.

Het is met andere woorden essentieel om stil te staan bij eventuele tegenstrijdige belangen alvorens beslissingen als bestuurder te nemen.