Czy pomoc publiczna może pojawić się wszędzie, nawet tam, gdzie nie widzi jej ustawodawca krajowy?

Z tego typu pytaniem mierzy się prędzej czy później każdy praktyk prawa pomocy publicznej. Jest ono oczywiście z perspektywy osób je zadających w pełni zasadne. Obowiązki i odpowiedzialność jaka wiąże się z pomocą publiczną są na tyle istotne, że dobrze byłoby mieć pewność, kiedy mamy do czynienia z pomocą publiczną, a kiedy nie. Niestety, odpowiedź na przywołane powyżej pytanie brzmi „TAK”,

Ta odpowiedź nabiera szczególnego znaczenia w kontekście jednostek samorządu terytorialnego. Ich działania, z perspektywy prawa pomocy publicznej, są zrównane z działaniami państwa. W konsekwencji, z perspektywy prawa pomocy publicznej każda działalności jednostki samorządu terytorialnego może być rozważana z perspektywy art. 107 ust. 1 TFUE. Stąd zwłaszcza ta kategoria podmiotów powinna mieć świadomość, że ewentualne działania/zaniechania ustawodawcy krajowego nie będą stanowiły uzasadnienia dla braku przestrzegania prawa unijnego. 

Obiektywny charakter pojęcia pomocy publicznej

Pojęcie pomocy publicznej jest pojęciem prawa unijnego, które ma charakter obiektywny.

W efekcie o tym czy określone działanie (rozwiązanie) będzie stanowiło pomoc publiczną nie decyduje określone państwo członkowskie (jego organy). Jeżeli będą spełnione przesłanki z art. 107 ust. 1 TFUE to wówczas będziemy mieli do czynienia z pomocą publiczną, bez względu na to jak na tę kwestię zapatrywał się krajowy ustawodawca.

W efekcie, nawet jeżeli ustawodawca krajowy zapomni wskazać, że do określonych rozwiązań z aktu prawnego należy stosować unijne przepisy o pomocy publicznej, to taki obowiązek będzie tak czy inaczej spoczywał na organach krajowych. Jeżeli dojdą one do przekonania, że określone rozwiązanie stanowi pomoc publiczną (są spełnione przesłanki z art. 107 ust. 1 TFUE) to wówczas muszą one uwzględnić ten fakt w swoim dalszym postępowaniu.

Wadliwa praktyka polskiego ustawodawcy

Jak niestety pokazuje praktyka takie sytuacje – nieuwzględnienie przepisów o pomocy publicznej - mają miejsce także w działaniach polskiego ustawodawcy, o czym świadczą poniższe  przykłady.

Pierwszy z nich dotyczy przepisów Ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. W tym wypadku także ustawodawca zapomniał o przepisach prawa pomocy publicznej. Niemniej w orzecznictwie sądów kwestia konieczności uwzględnienia tych przepisów nie budziła wątpliwości. Jak stwierdził Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r. w sprawie o sygn. akt III C 1069/15 te przepisy znajdą zastosowanie zawsze wtedy, gdy dofinansowanie spełnia przesłanki z art. 107 ust. 1 TFUE i to niezależenie od zapisów w ustawie Prawo ochrony środowiska (POŚ).

Drugi z przykładów jakie dostarcza praktyka to przepisy Ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Również w tym wypadku ustawodawca także przemilczał kwestię konieczności uwzględnienia przepisów o pomocy publicznej przy podejmowaniu chociażby działań w odniesieniu do kapitału spółek komunalnych. Pomimo tego nie budzi już wątpliwości konieczność ich stosowania o czym świadczy zarówno praktyka Komisji Europejskiej (zob. w tym względzie decyzję Komisji w sprawie SA.55100 która dotyczyła wkładu kapitałowego Miasta Gdańsk do spółki Port Czystej Energii Sp. z o.o.), jak i instytucji kontrolnych takich jak Najwyższa Izba Kontroli.

Konsekwencje zignorowania przepisów o pomocy publicznej

Podsumowanie

Przepisy o pomocy publicznej mają bardzo szeroki zakres zastosowania. O tym, kiedy należy je uwzględniać nie decyduje przy tym ustawodawca krajowy. Nawet jeżeli polski akt prawny nie będzie zawierał odesłania do przepisów o pomocy publicznej to kwestia ich stosowania będzie determinowana wyłącznie zakresem stosowania art. 107 ust. 1 TFUE.

Warto o tym pamiętać podejmując różnorodne działania. Złożona rzeczywistość prawna i finansowa w jakiej podejmują działania jednostki samorządu terytorialnego powoduje, że kwestia kwalifikacji działania z perspektywy art. 107 ust. 1 TFUE może umykać. Tymczasem konsekwencje są na tyle poważne, że zignorowanie tego aspektu może okazać się niezwykle kosztowne.

Jeżeli mają Państwo wątpliwości czy planowane działania wchodzą w zakres przepisów o pomocy publicznej to zapraszamy do kontaktu. W najbliższych newsletterach postaramy się zwrócić Państwa uwagę na sytuacje, które mogą być problematyczne z perspektywy art. 107 ust. 1 TFUE.