Windfall tax w sektorze bankowym

27 listopada 2025 r. Prezydent RP podpisał ustawę z dnia 6 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych (nr druku sejmowego 1752; Dz.U.2025.1658). Zgodnie z nowelizacją, stawka podatku dochodowego w przypadku banków zostanie podwyższona z obecnego poziomu 19% do 30% w roku 2026, 26% w roku 2027, a od roku 2028 będzie wynosić 23%. Równocześnie, w 2027 r. w życie wejdą zmiany obniżające stawki podatku od niektórych instytucji finansowych.

Zmiany wprowadzone do ustawy o CIT

Nowelizacja ustawy o CIT zakładająca podwyższenie stawki tego podatku wejdzie w życie już 1 stycznia 2026 r. i będzie dotyczyła banków krajowych (w tym podatkowych grup kapitałowych, w skład których wchodzi bank krajowy), banków zagranicznych, instytucji kredytowych^[1] oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (tzw. SKOK-ów)^[2].

Co istotne, ustawodawca zdecydował się na zróżnicowanie stawek w ramach ww. kategorii podmiotów oraz rozłożenie jej zmian w czasie, które prezentujemy w poniższej tabeli:

Warto zaznaczyć, że – co do zasady – podwyższone stawki podatku dochodowego znajdą zastosowanie już na etapie kalkulacji zaliczek na CIT. W przypadku banków krajowych (w tym PGK, w skład której wchodzi bank krajowy), banków zagranicznych i instytucji kredytowych będą one miały zastosowania nawet w przypadku wyboru tzw. uproszczonej metody ustalania ich wysokości^[4] i to również w przypadku, gdy ww. podmioty spełniają definicję „małego podatnika”.

Nowelizacja wskazała bowiem, że w takim przypadku zaliczki mają te zostać zwiększone bądź – w przypadku, gdy podstawą do obliczenia uproszczonych zaliczek na CIT jest rok podatkowy, w którym obowiązywały podwyższone stawki podatku dochodowego – obniżone o odpowiedni współczynnik.

Oprócz wprowadzenia podwyższonych stawek podatku dochodowego oraz ustalania zasad ich stosowania, nowelizacja wprowadziła również istotne wyłączenia od nowowprowadzanych reguł. Ustawodawca zdecydował bowiem, że podatnik, który w danym roku podatkowym:

1) wdrażał plan naprawy, w przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 142 ust. 2 Prawa bankowego, oraz osiągnięcia poziomu wskaźników, o których mowa w art. 141m ust. 3 pkt 2 Prawa bankowego, albo

2) realizował program postępowania naprawczego, o którym mowa w art. 72a ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych

nie będzie zobowiązany do zastosowania podwyższonych stawek (tj. innych niż nowe stawki podstawowe – 23%, 21% i 11%) podatku dochodowego.

Jak wskazano w uzasadnieniu projektu komentowanej nowelizacji, zmiany wynikają z potrzeby zwiększenia wpływów budżetowych dla zapewnienia finansowania bezprecedensowych wydatków na obronność państwa.

Zmiany wprowadzone do ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

Jednocześnie z opisanymi powyżej zmianami do ustawy o CIT, ustawodawca zdecydował się znowelizowanie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych. Co istotne, wejdzie ona w życie dopiero 1 stycznia 2027 r., a więc dopiero rok później niż nowelizacja ustawy o CIT.

Podobnie jak w przypadku zmian w ustawie o CIT, również w przypadku ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych, ustawodawca zdecydował się na zróżnicowanie wysokości stawki tego podatku w zależności od typu podatnika oraz rozłożenie tej zmiany w czasie.

Jak wskazywało Ministerstwo Finansów na etapie prac legislacyjnych, obniżka stawek podatku od niektórych instytucji finansowych ma na celu pobudzenie akcji kredytowej.

Komentarz ekspertów

Polski ustawodawca, wzorem państw zachodnioeuropejskich, jak np. Hiszpania czy Wielka Brytania, lecz również i państw regionu jak np. Czechy, Węgry czy Litwa, zdecydował się na wprowadzenie tzw. podatku od nadmiarowych zysków obciążając nim sektor bankowy.

Również wzorem części pozostałych państw europejskich, dodatkowa danina została zaproponowana jako podwyższenie stawki podatku dochodowego, z uwzględnieniem zróżnicowania stawek w początkowym okresie obowiązywania windfall tax.

Warto zwrócić uwagę, że nowe przepisy nie dotyczą wszystkich podmiotów działających w sektorze finansowym. Obejmują one banki krajowe (w tym banki spółdzielcze) i zagraniczne (w tym działające w Polsce poprzez oddziały), instytucje kredytowe oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo kredytowe.

Poza ich zakresem pozostają więc w szczególności zakłady ubezpieczeń i reasekuracji czy instytucje pożyczkowe w rozumieniu ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1362).

Powyższe może mieć znaczenie szczególnie w kontekście potencjalnego rozszerzenia – tu znów za wzorem innych państw Unii Europejskiej – dodatkowego podatku na inne podmioty finansowe bądź też sektory gospodarki.

Zgodnie bowiem z art. 4 ustawy nowelizującej właściwy minister ds. finansów publicznych ma dokonać przeglądu funkcjonowania przepisów ustawy o CIT w zakresie wprowadzonych zmian po trzech latach od ich wejścia w życie. Warto zwrócić uwagę, że zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu, przeglądowi nie będą podlegać zmiany zaproponowane w ustawie o podatku od niektórych instytucji finansowych.

Niezależnie od przyszłości windfall tax w Polsce, podwyżka CIT dla banków najprawdopodobniej istotnie wpłynie na wynik sektora bankowego już za 2025 r. poprzez wpływ na wysokość podatku odroczonego. W zależności od pozycji podatkowej banku, zmiana CIT może skutkować w 2025 r. pozytywnym wpływem na wynik netto z uwagi na wzrost aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego. W kolejnych okresach tj. od roku 2026 r. z uwagi na wzrost daniny, w zależności od pozycji podatkowej danego podmiotu, podwyższona stawka CIT będzie wpływać na zmniejszenie zysku netto sektora.

Zwracamy również uwagę na tzw. timing difference i wpływ zmiany wysokości aktywa z tytułu podatku odroczonego (Deferred Tax Asset – DTA) na 31 grudnia 2025 r. na współczynniki adekwatności kapitałowej (CET1, Tier 1, TCR), z uwagi na zaliczenie pozytywnego wpływu na wyniku netto banku dopiero po zbadaniu sprawozdania finansowego, a odliczenie DTA od funduszy własnych w momencie rozpoznania.

Dodatkowo bieżące rozliczenia z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych, w szczególności z uwzględnieniem kategorii wydatków zaliczanych do kosztów uzyskania przychodów czy też rozliczenia pomiędzy podmiotami powiązanymi, mogą podlegać weryfikacji przez podmioty zobowiązane do ponoszenia od 2026 r. dodatkowej daniny.

Przypisy:

^[1] Pojęcia: bank krajowy, bank zagraniczny oraz instytucja kredytowa są używane w rozumieniu nadanym im przez ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 z późn. zm.).

^[2] W rozumieniu nadanym przez ustawę z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 379 z późn. zm.).

^[3] W przypadku podatkowej grupy kapitałowej, w skład której wchodzi bank krajowy, podwyższone stawki stosuje się w części, w jakiej dochód tego banku pozostaje do sumy dochodów spółek wchodzących w skład tej podatkowej grupy kapitałowej. Do pozostałej części podstawy opodatkowania takiej podatkowej grupy kapitałowej stosuje się stawkę podstawową, a podatek należy od PGK stanowi suma podatku obliczonego według stawki podwyższonej oraz podstawowej.

^[4] Tj. metody, o której mowa w art. 25 ust. 6 albo 6a ustawy o CIT.