SLAPP a nowe postępowania sądowe: na co muszą uważać przedsiębiorcy?

Czym są pozwy SLAPP?

Pozwy typu SLAPP formalnie mogą opierać się na obowiązujących przepisach (najczęściej dotyczą ochrony dóbr osobistych), lecz w rzeczywistości ich celem nie jest wygrana w procesie. Głównym zamierzeniem jest wywołanie efektu mrożącego – zastraszenie pozwanego, zniechęcenie do krytyki lub ograniczenie udziału w debacie publicznej.

Zjawisko to dotyczy w szczególności sporów wytaczanych przez silne podmioty – w tym także podmioty publiczne – przeciwko dziennikarzom, aktywistom czy organizacjom społecznym. Projekt ustawy ma na celu przywrócenie równowagi procesowej w tego typu sprawach, nawet wtedy, gdy powództwo nie jest całkowicie bezzasadne.

Polska liderem w Europie

Problem SLAPP-ów ma w Polsce szczególne znaczenie. Zgodnie z raportem CASE – Koalicji przeciw SLAPP w Europie, w Polsce od 2010 roku odnotowano 140 postępowań zakwalifikowanych jako SLAPPy, co sprawia, że jesteśmy w Europie liderem w tym zakresie.

Jakie narzędzia otrzyma sąd?

Projekt ustawy przewiduje trzy odrębne mechanizmy reagowania sądu na pozwy typu SLAPP:

1. Oddalenie powództwa jako oczywiście bezzasadnego – na wczesnym etapie postępowania, w trybie przyspieszonym.
2. Odrzucenie pozwu z uwagi na nadużycie prawa procesowego, jeżeli sąd uzna, że wyłącznym celem wytoczenia powództwa było stłumienie lub zakłócenie debaty publicznej.
3. Stwierdzenie w sentencji wyroku, że powództwo zmierzało głównie do stłumienia debaty publicznej – nawet jeżeli sąd uwzględni je w części. Taka kwalifikacja pozwoli:
   • zasądzić na rzecz pozwanego zwrot pełnych kosztów postępowania,
   • nałożyć na powoda grzywnę (w szczególnie rażących przypadkach nawet do 100‑krotności minimalnego wynagrodzenia).

Rozwiązanie to ma kluczowe znaczenie dla przedsiębiorców – pozew, który formalnie chroni interesy powoda, może zostać uznany za SLAPP ze względu na swój rzeczywisty cel i sposób prowadzenia sporu.

Co to oznacza w praktyce?

Nowe regulacje nie odbierają prawa do sądu ani możliwości dochodzenia ochrony prawnej. Znacząco podnoszą jednak ryzyko procesowe w sprawach, które mogą zostać ocenione jako próba wywarcia presji lub uciszenia krytyki.

Kwalifikacja pozwu jako SLAPP jest każdorazowo oceną złożoną, zależną od całokształtu okoliczności sprawy – w tym proporcjonalności roszczeń, zachowania powoda przed i w toku postępowania czy faktycznego znaczenia sporu dla debaty publicznej.

Nasz zespół na bieżąco monitoruje przebieg prac legislacyjnych nad ustawą i analizuje praktyczne konsekwencje projektowanych rozwiązań. Przed wniesieniem pozwu warto skonsultować się z profesjonalistami, aby zminimalizować ryzyko uznania działań procesowych za nadużycie.

Autorki:

Magdalena Rosa-Nowak, Managing Associate

Martyna Jankowska, Senior Associate