Reforma zasad przyłączania do sieci elektroenergetycznej

Przyjęte rozwiązania mają na celu zwiększenie dostępności mocy przyłączeniowych oraz usprawnienie realizacji inwestycji energetycznych. W praktyce nowelizacja odchodzi od podejścia opartego na długotrwałej rezerwacji mocy, wzmacniając znaczenie rzeczywistego postępu inwestycji oraz zdolności inwestora do jej realizacji.

Poniżej przedstawiamy kluczowe zmiany w procesie przyłączeniowym:

• wspólne przyłączenie instalacji i magazynów energii: do sieci elektroenergetycznej w jednym miejscu przyłączenia dopuszczono przyłączenie dwóch lub większej liczby instalacji lub dwóch lub większej liczby magazynów energii elektrycznej należących do jednego lub większej liczby podmiotów. Powyższe stanowi rozwinięcie modelu cable poolingu;
• ograniczenie dokumentacji na etapie wniosku: część dokumentów wymaganych przy składaniu wniosku o określenie warunków przyłączenia może zostać zastąpiona oświadczeniami inwestora, w szczególności w zakresie zgodności lokalizacji inwestycji z planowaniem przestrzennym oraz posiadania tytułu prawnego do nieruchomości. Operator zachowuje jednak możliwość wezwania do przedłożenia przedmiotowych dokumentów w dalszym toku postępowania;
• opłata za wniosek i zaostrzenie mechanizmu zaliczek: wprowadzono opłatę za złożenie wniosku o określenie warunków przyłączenia w wysokości 1 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej (jednak nie więcej niż 100 000 zł) oraz podwyższono maksymalną wysokość zaliczki na poczet opłaty przyłączeniowej z 30 zł na 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej (nie może być wyższa niż 6 000 000 zł, a nie jak wcześniej 3 000 000 zł);
• zabezpieczenie wykonania zobowiązań jako element konstrukcji umowy: nałożono obowiązek ustanowienia zabezpieczenia wykonania zobowiązań wynikających z umowy przyłączeniowej (w wysokości 30 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej wskazanej w określonych warunkach przyłączenia, w zakresie wartości mocy nieprzekraczającej 100 MW, oraz w wysokości 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej wskazanej w określonych warunkach przyłączenia, w zakresie wartości mocy przekraczającej 100 MW, jednak nie więcej niż 12 000 000 zł). Jego brak prowadzi do wygaśnięcia umowy z mocy prawa;
• ramy czasowe realizacji inwestycji: wprowadzono mechanizm powiązania obowiązywania umowy przyłączeniowej z osiągnięciem określonych etapów inwestycji w ustawowo wskazanych terminach. W szczególności brak uzyskania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę w terminie 24, 36 lub 60 miesięcy (w zależności od rodzaju instalacji) prowadzi do wygaśnięcia umowy przyłączeniowej z mocy prawa. Nie wygasną z mocy prawa przedmiotowe umowy, jeśli inwestor nie spełnił tych wymagań z powodu wystąpienia okoliczności od niego niezależnych;
• warunkowy charakter warunków przyłączenia: choć warunki przyłączenia już wcześniej miały charakter warunkowego zobowiązania operatora, nowelizacja wzmacnia ich faktycznie warunkowy charakter. W szczególności wprowadzono możliwość ponownej weryfikacji warunków technicznych i ekonomicznych na etapie zawierania umowy przyłączeniowej, wraz z możliwością odmowy jej zawarcia. Tym samym uzyskanie warunków przyłączenia nie przesądza o zawarciu umowy przyłączeniowej;
• skrócenie okresu ważności warunków przyłączenia: co do zasady skrócono okres ważności warunków przyłączenia dla sieci elektroenergetycznej (z 2 lat) do 1 roku. Po upływie tego terminu, w przypadku braku zawarcia umowy przyłączeniowej, warunki tracą ważność;
• nowe typy umów przyłączeniowych: wprowadzono elastyczne oraz konfigurowalne umowy przyłączeniowe, które dopuszczają ograniczenia wprowadzania energii do sieci lub jej poboru, w tym uzależnione od parametrów pracy systemu elektroenergetycznego lub określonych zdarzeń systemowych. Rozwiązanie to pozwala na bardziej elastyczne wykorzystanie istniejącej infrastruktury;
• powiązanie procesu przyłączeniowego z planowaniem rozwoju sieci: możliwość przyłączenia zostaje powiązana z planami rozwoju sieci elektroenergetycznej. W określonych przypadkach wnioski o określenie warunków przyłączenia mogą być pozostawiane bez rozpatrzenia, co wzmacnia znaczenie planowania systemowego w procesie przyłączeń;
• transparentność i cyfryzacja procesu przyłączeń: operatorzy zostali zobowiązani do publikowania szczegółowych informacji obejmujących m.in. listę wniosków o określenie warunków przyłączenia, wydane warunki przyłączenia, odmowy wraz z uzasadnieniem oraz dostępne moce przyłączeniowe. Jednocześnie wprowadzono obowiązek prowadzenia systemów informatycznych umożliwiających składanie tych wniosków oraz bieżące monitorowanie ich statusu.

Z jednej strony przyjęte rozwiązania stanowią próbę uporządkowania procesu przyłączeniowego i odblokowania mocy przyłączeniowych poprzez powiązanie dostępu do sieci z rzeczywistym zaawansowaniem inwestycji. Jednocześnie jednak nowelizacja wprowadza bardziej wymagające warunki uczestnictwa w tym procesie, w szczególności poprzez zaostrzenie wymogów finansowych oraz wprowadzenie bardziej rygorystycznych terminów realizacji inwestycji.

Co prawda rozwiązania te w zamyśle mają skutecznie ograniczać liczbę projektów o charakterze spekulacyjnym, przy czym równocześnie zwiększają ryzyko, że część inwestycji realizowanych w sposób rzetelny nie spełni tych wymogów w wymaganym czasie. Dodatkowe opłaty mogą natomiast stanowić istotną barierę wejścia do procesu przyłączeniowego, w szczególności dla mniejszych podmiotów. W efekcie nowe regulacje wiążą się z ryzykiem ograniczenia części projektów mimo ich rzeczywistego potencjału realizacyjnego.