Beneficjent rzeczywisty (UBO) – czy będzie trudniej o informacje?

Kontekst zmian

W ostatnich miesiącach w prawie unijnym nastąpiły kluczowe zmiany w zakresie ujawniania i ochrony danych beneficjentów rzeczywistych w Polsce. Są one konsekwencją wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 22 listopada 2022 r. oraz nowego projektu nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML). Polska, podobnie jak inne kraje UE, wdraża obecnie dyrektywę 2024/1640, która dostosowuje krajowe przepisy do wymogów TSUE oraz międzynarodowych standardów FATF.

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) – koniec pełnej jawności

Najważniejsza zmiana z perspektywy przedsiębiorców dotyczy zasad dostępu do danych w CRBR. Na chwilę obecną rejestr jest jawny i każdy może bez ograniczeń uzyskać informacje o beneficjentach rzeczywistych dowolnej spółki wchodząc na odpowiednią stronę internetową. W ramach CRBR obecnie można przeglądać imiona i nazwiska, obywatelstwo, kraj zamieszkania, a także PESEL albo datę urodzenia (w wypadku braku PESELu) beneficjenta. Nowelizacja ustawy AML przewiduje natomiast zupełne wyłączenie jawności rejestru. Po wejściu w życie zmian dostęp do danych, po uprzednim zawnioskowaniu, będą miały wyłącznie:

• określone organy władzy publicznej (np. CBA, KAS, prokuratura),
• instytucje obowiązane (np. banki, firmy ubezpieczeniowe) – wyłącznie w celu realizacji obowiązków AML,
• inne podmioty – tylko po wykazaniu uzasadnionego interesu związanego z zapobieganiem lub zwalczaniem prania pieniędzy, finansowania terroryzmu lub czynów zabronionych związanych z korzyściami mogącymi stać się przedmiotem prania pieniędzy i złożeniu stosownego wniosku.

Uzasadniony interes domniemywa się m. in. u dziennikarzy, organizacji pozarządowych (ze względu na przyczynianie się ich do osiągania celów w zakresie walki z praniem pieniędzy, jego przestępstwami źródłowymi i finansowaniem terroryzmu) czy osób lub spółek planujących transakcje z podmiotami ujawnionymi w CRBR (w celu wypełniania obowiązków ustawowych). Pozostałe podmioty – chcąc uzyskać dane z rejestru – będą musiały szczegółowo udokumentować swój interes prawny lub faktyczny, a decyzja w zakresie przyznania dostępu do danych przez Ministerstwo Finansów będzie uznaniowa.

Wniosek o utajnienie danych beneficjenta rzeczywistego

Wyjściem naprzeciw interesom osób fizycznych będących właścicielami spółek (lub na przykład beneficjentów fundacji rodzinnych ujawnianych w CRBR) jest planowana możliwość złożenia wniosku o wyłączenie dostępu do całości lub części danych beneficjenta w CRBR. Wniosek taki ma być składany do Ministerstwa Finansów.

Minister może wyłączyć dostęp, jeżeli wnioskodawca wykaże, że udostępnienie danych w CRBR może powodować ryzyko stania się ofiarą przestępstwa przeciwko nietykalności osobistej, jak np. pobicia, rozboju, porwania lub kradzieży. Alternatywnie, podstawą utajnienia danych może być również nieposiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych, co obejmuje m. in. osoby niepełnoletnie lub ubezwłasnowolnione.

Praktyczne konsekwencje dla przedsiębiorców

• Dostęp do danych beneficjentów rzeczywistych będzie wymagał wykazania uzasadnionego interesu, co może wydłużyć proces weryfikacji kontrahentów.
• Instytucje obowiązane będą zobowiązane do zaktualizowania swoich procedur AML i raportowania.
• Właściciele prywatnych biznesów będą mogli wnioskować o utajnienie swoich danych w CRBR, w uzasadnionych przypadkach.

Status projektu

Projekt ustawy jest w fazie opracowywania przez rząd. Nie są jeszcze znane terminy wejścia w życie poszczególnych zmian. Szacujemy, że ustawa może wejść w życie na początku 2026 roku.