Kiedy nie można skorzystać z Polskiej Strefy Inwestycji

Zgodnie z regulacjami unijnymi w zakresie wsparcia regionalnego, instrumenty pomocowe muszą wywoływać tzw. efekt zachęty. W przypadku DoW przyjęto pewne uproszczenie, zgodnie z którym warunkiem udzielenia pomocy publicznej jest złożenie wniosku o wydanie DoW przed rozpoczęciem prac w ramach planowanego projektu.

Poprzez rozpoczęcie prac w ramach danej inwestycji rozumieć należy rozpoczęcie robót budowlanych związanych z inwestycją, pierwsze prawnie wiążące zobowiązanie do zamówienia maszyn lub urządzeń albo inne zobowiązanie, które sprawia, że inwestycja staje się nieodwracalna. Należy jednak zwrócić uwagę na nieostry charakter przesłanki „rozpoczęcia prac", jak również wypracowaną interpretację pojęcia „prac przygotowawczych”, których prowadzenie samo w sobie nie narusza jeszcze efektu zachęty.

Zakaz relokacji działalności gospodarczej stanowi jeden z istotnych materialnoprawnych warunków dopuszczalności pomocy publicznej udzielanej na podstawie rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 (GBER). Regulacja ta wpisuje się w szerszy cel prawa pomocy publicznej Unii Europejskiej, jakim jest ochrona integralności rynku wewnętrznego oraz zapobieganie zakłóceniom konkurencji wynikającym z subsydiowanego przenoszenia działalności pomiędzy państwami członkowskimi. W szczególności dotyczy to regionalnej pomocy inwestycyjnej, która ze swej natury oddziałuje na decyzje lokalizacyjne przedsiębiorców.

Aby uznać, że doszło do relokacji muszą zostać spełnione łącznie (kumulatywnie) następujące przesłanki:

• beneficjenta pomocy publicznej należy rozpoznać „na poziomie grupy”;
• występuje czynnik transgraniczny – przeniesienie związane jest z relokacją działalności z jednego kraju Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) do innego, w którym prowadzona będzie inwestycja objęta pomocą;
• działalność prowadzona w Zakładzie Pierwotnym jest taka sama lub podobna do działalności prowadzonej przez Zakład w Polsce – niniejsze oznacza działalność wchodzącą w zakres tej samej klasy (czterocyfrowy kod numeryczny) statystycznej klasyfikacji działalności gospodarczej NACE Rev. 2. W Polsce wspomniany czterocyfrowy kod numeryczny NACE jest odpowiednikiem czterocyfrowego numerycznego kodu PKWiU;
• produkty lub usługi w zakładzie pierwotnym i zakładzie objętym pomocą muszą służyć przynajmniej częściowo temu samemu i spełniać wymagania lub potrzeby tego samego typu klientów;
• przeniesienie ma miejsce w okresie dwóch lat poprzedzających złożenie wniosku o pomoc oraz dwóch lat od zakończenia inwestycji początkowej;
• w jednym z pierwotnych zakładów beneficjenta w EOG nastąpiła likwidacja miejsc pracy związanych z taką samą lub podobną działalnością.

Niespełnienie któregokolwiek z tych warunków może prowadzić do utraty możliwości skorzystania z pomocy publicznej we wskazanych ramach czasowych.

Kolejną przesłanką wykluczającą możliwość uzyskania decyzji o wsparciu jest występowanie u wnioskującego przedsiębiorcy trudnej sytuacji finansowej. Przepisy Rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 (GBER) regulujące występowanie trudnej sytuacji finansowej przedsiębiorcy wskazują wprost przesłanki weryfikacji trudnej sytuacji.

Sytuacja taka występuje przede wszystkim w przypadku utraty ponad połowy tzw. „subskrybowanego kapitału” podmiotu w efekcie zakumulowanych strat. Ma ona miejsce wtedy, gdy kapitał podstawowy, powiększony o agio, przewyższa połowę zakumulowanych strat.

Należy podkreślić, że oceny dokonuje się nie tylko w stosunku do wnioskującego o pomoc publiczną podmiotu, ale również w odniesieniu do całej grupy, w ramach której swoją działalność prowadzi wnioskodawca.

Przepisy przewidują pewne uproszczenia dla podmiotów z sektora MŚP, jednak niezależnie od tych wyjątków, już na etapie przygotowania wniosku o wydanie DoW przedsiębiorca powinien zweryfikować swoją sytuację finansową.

Pomoc publiczna w ramach DoW udzielana jest na nową inwestycję rozumianą jako:

• inwestycję w rzeczowe aktywa trwałe lub wartości niematerialne i prawne związane z założeniem nowego zakładu, zwiększeniem zdolności produkcyjnej istniejącego zakładu, dywersyfikacją produkcji zakładu przez wprowadzenie produktów uprzednio nieprodukowanych w zakładzie lub zasadniczą zmianą dotyczącą procesu produkcyjnego istniejącego zakładu lub
• nabycie aktywów należących do zakładu, który został zamknięty lub zostałby zamknięty, gdyby zakup nie nastąpił, przy czym aktywa nabywane są przez przedsiębiorcę niezwiązanego ze sprzedawcą i wyklucza się samo nabycie akcji lub udziałów przedsiębiorstwa.

Wykluczone jest zatem uzyskanie wsparcia na inne inwestycje, w tym te o charakterze odtworzeniowym. W praktyce oznacza to, że przedsięwzięcia ograniczające się wyłącznie do odbudowy istniejącego potencjału produkcyjnego bez wprowadzania wartości dodanej do gospodarki (np. poprzez remonty czy wymiany, bez dodatkowej modernizacji), nie kwalifikują się do objęcia instrumentami wsparcia w ramach DoW.

W procedurze ubiegania się o DoW szczególnej uwagi wymaga kwalifikacja przedsięwzięcia jako Jednostkowego Projektu Inwestycyjnego. Za jednostkowy projekt inwestycyjny uznać należy każdą inwestycję początkową związaną z taką samą lub podobną działalnością rozpoczętą przez tego samego beneficjenta pomocy na poziomie grupy w okresie 3 lat od dnia rozpoczęcia prac nad inną inwestycją objętą pomocą w tym samym regionie NUTS 3.

Klasyfikacja powiązanych przedsięwzięć jako jednostkowy projekt inwestycyjny skutkuje ograniczeniem maksymalnej kwoty pomocy publicznej dostępnej dla przedsiębiorcy. Mechanizm ten ma szczególne znaczenie ekonomiczne w przypadku dużych projektów inwestycyjnych, których wartość przekracza równowartość 55 mln EUR. W takiej sytuacji, dla projektów objętych DoW przekraczających tę wartość, do poziomu 110 mln EUR beneficjent otrzymuje wsparcie w wysokości obniżonej o połowę. Otrzymanie pomocy przekraczającej ten limit wymaga z kolei notyfikacji pomocy do Komisji Europejskiej.

Wprowadzenie powyższego rozwiązania miało na celu przeciwdziałanie sztucznemu dzieleniu projektów w celu uzyskania większej pomocy publicznej. W praktyce jednak wskutek tej regulacji kilka niezwiązanych ze sobą projektów inwestycyjnych, prowadzonych przez różne podmioty z tej samej grupy w tym samym podregionie, będzie korzystać ze wspólnego limitu pomocy publicznej.

W przypadku dużych projektów inwestycyjnych każdorazowo konieczna jest zatem weryfikacja dostępnego limitu pomocy nie tylko w odniesieniu do samego wnioskodawcy, ale również do pozostałych podmiotów z grupy.

Istotnym ograniczeniem jest również zakaz podwójnego finansowania tych samych kosztów z różnych źródeł pomocy publicznej. Jeżeli zatem przedsiębiorca korzysta z kilku instrumentów pomocy publicznej na realizację tego samego projektu (i w oparciu o te same, pokrywające się koszty kwalifikowane), to łączna wysokość wsparcia nie może przekroczyć limitu kalkulowanego od tych kosztów, bez ich podwójnego uwzględniania.

Należy również wskazać na ograniczenia przedmiotowe wynikające z przepisów regulujących Polską Strefę Inwestycji oraz z GBER. W odniesieniu do powyższego, pomoc publiczna w ramach decyzji o wsparciu nie może zostać udzielona na prowadzenie niektórych rodzajów działalności gospodarczej, w tym przykładowo na działalność w sektorze w sektorze hutnictwa żelaza i stali, sektorze węgla brunatnego i sektorze węgla kamiennego oraz wielu innych.

Ograniczenia sektorowe w PSI są zasadniczo szersze niż wynika z przepisów unijnych. Należy jednak zwrócić uwagę, że w ostatnich miesiącach zrezygnowano z niektórych obowiązujących dotychczas wyłączeń, w tym z wyłączenia możliwości uzyskania DoW na inwestycje w obszarze produkcji broni i amunicji.

Z tego powodu, przy chęci uzyskania pomocy publicznej należy każdorazowo przeprowadzić analizę działalności gospodarczej Przedsiębiorcy, w celu weryfikacji czy jego działalność nie jest wyłączona z możliwości otrzymania wsparcia.

Warto również zaznaczyć, że status MŚP stanowi istotny czynnik determinujący warunki zarówno uzyskania, jak i późniejszego korzystania z pomocy publicznej w ramach DoW. Jakkolwiek sama możliwość otrzymania DoW nie jest uzależniona od wielkości podmiotu gospodarczego, przedsiębiorcy z sektora MŚP korzystają z szeregu preferencji. Należą do nich m.in. skrócony okres utrzymania inwestycji (3 lata wobec 5 lat wymaganych od dużych przedsiębiorców), możliwość włączenia do kosztów kwalifikowanych używanych środków trwałych nabywanych w ramach projektu inwestycyjnego, znacząca redukcja wymaganego progu kosztów kwalifikowanych (o 90-98% w zależności od kategorii MŚP) oraz podwyższenie intensywności pomocy publicznej o dodatkowe 10 lub 20 punktów procentowych, a także skrócony okres utrzymania nowych miejsc pracy i własności składników majątku objętych wsparciem.