Webinar: BESS i PPA z perspektywy biznesu, VAT, CIT i TP

Norbert Wasilewski, Partner, Zespół ds. podatków pośrednich:

Dzień dobry Państwu, witam serdecznie Państwa na pierwszym naszym webinarze z cyklu „BESS i PPA - od kilowatów do podatkowego cash flow”.

Na tych webinarach będziemy omawiać zagadnienia związane z umowami PPA oraz z magazynami energii BESS i dzisiejsze spotkanie będzie dotyczyło perspektywy zarówno podatkowej, jak i biznesowej.

Ja nazywam się Norbert Wasilewski, jestem partnerem w Zespole podatków pośrednich w firmie Deloitte, a wraz ze mną dzisiaj w panelu i dyskusji w studiu uczestniczącym będą:

• Robert Karczmarczyk. Robert jest partnerem w Zespole Corporate i Energy Risk, specjalistą od zarządzania ryzykiem na rynku energii elektrycznej,
• Szymon Wlazłowski. Szymon jest partnerem Associate w Zespole Transfer Pricing w Deloitte Central Europe oraz
• Krzysztof Wojtowicz. Krzysiek jest partnerem Associate w Zespole Podatków Bezpośrednich w Deloitte.

Może na początek przejdziemy sobie przez takie bardziej biznesowe aspekty. Robert, może jakbyś na początek nam przybliżył, czym jest tak naprawdę umowa PPA, bo pewnie część z Państwa może jakiegoś takiego instrumentu szczegółowo nie znać, i z czego wynika duże zainteresowanie tym instrumentem na rynku.

Robert Karczmarczyk, partner, Corporate and Energy Risk: Dobrze, dziękuję za to pytanie. Natomiast zanim na nie odpowiem, pozwolę sobie na małą dygresję.

Dzisiaj jest dosyć słoneczna pogoda, co wszyscy widzimy za oknem. Z kolei na Mazurach i Pomorzu dosyć silnie wieje wiatr. I tutaj chciałbym zwrócić uwagę na to, jakie będą tego konsekwencje, dlatego że to pewnie będzie też przenikało się przez dzisiejsze spotkanie, przez naszą dzisiejszą dyskusję, dlatego że jeżeli dużo wieje, dużo świeci, to wówczas ceny energii na rynku dnia następnego, na rynku bilansującym, będą relatywnie niskie. I to będzie też taki punkt wyjścia pewnie w tych naszych dzisiejszych rozważaniach, przynajmniej z perspektywy biznesowej.

Natomiast odpowiadając na Twoje pytanie, czym są transakcje PPA – transakcje Power Purchase Agreement – są to transakcje zakupu i sprzedaży energii elektrycznej, zazwyczaj zawierane pomiędzy wytwórcą energii elektrycznej a odbiorcą końcowym. I to, co jest charakterystyczne, to to, że są to transakcje o charakterze długoterminowym. Czyli one są zawierane na okres kilku lat: 3, 4, 5, 10 czy 15 lat. Kiedyś te transakcje były dłuższe, teraz są relatywnie krótkie.

Natomiast taką kolejną cechą charakterystyczną transakcji PPA jest to, że oparte są zazwyczaj o cenę stałą.

Norbert Wasilewski: A powiedz mi, bo zastanawiam się – to jest taki relatywnie nowy instrument na rynku, ale już chwilę istniejący. Mieliśmy też takie różne okresy, jeżeli chodzi w ogóle o rynek energii w ostatnim czasie. Wiadomo, wojna w Ukrainie, kwestie inflacyjne, sporo zmian. Powiedz mi, czy masz wrażenie, że teraz, po tych powiedzmy paru latach, gdzie te PPA istnieją na rynku, to coś, jeżeli chodzi o ich rozliczenie, stało się prostsze? I w ogóle – jeżeli chodzi o podejście uczestników rynku do tych kontraktów?

Robert Karczmarczyk: Umowy PPA nie są umowami wystandaryzowanymi. Są to transakcje zazwyczaj bilateralne, czyli tak naprawdę każdy zapis jest negocjowany w tego typu umowach. I pomimo tego, że te umowy – tak jak wspomniałeś – funkcjonują na rynku już od kilku lat, to tak naprawdę te zapisy, które są w umowach, muszą w pewien sposób nadążać za rozwojem rynku energii elektrycznej i za zmianami, które też występują na rynku energii elektrycznej. Czyli umowy PPA cały czas rozwijają się, ewoluują wraz z rynkiem.

I tutaj widzimy też kilka takich kluczowych trendów. 

Norbert Wasilewski: No właśnie. PPA trochę bardziej rozszyfrowane i pewnie byśmy mogli o tym mówić biznesowo dużo. Natomiast jakbyśmy też jeszcze sobie, Robercie, rozszyfrowali skrót BESS z kolei. Bo to chyba taki skrót troszkę nowszy. I w ogóle te magazyny energii – właściwie co to jest, po co to jest?

Robert Karczmarczyk: To jest bardzo dobre pytanie. Natomiast tutaj chciałbym zwrócić uwagę na to, że BESS-y, magazyny energii, nie są źródłem energii. One są aktywem elastyczności. Aktywem elastyczności, które funkcjonuje w ten sposób, że jest ładowane w godzinach, gdy ceny energii są niskie, a rozładowywane, gdy ceny energii są wysokie. 

Norbert Wasilewski: Okej. Bo tak zastanawiam się – wiadomo, inwestycje,
koszt, CAPEX, pieniądze. A tak naprawdę: na czym te magazyny zarabiają? Bo to
będzie na pewno ciekawe dla wszystkich naszych słuchaczy dzisiaj.

Norbert Wasilewski: Okej. To jeszcze tylko tak bardzo krótko, jakbyś na zakończenie mógł nam powiedzieć, jak widzisz potencjał tego rynku na najbliższe kilka lat. Bo tak jak powiedziałeś, zakładam, że te projekty nie są tanie, część tych magazynów się nie zrealizuje. To jak postrzegasz tę perspektywę najbliższych kilku lat?

Robert Karczmarczyk: Tak naprawdę rozwój magazynów bateryjnych odpowiada na potrzebę funkcjonowania krajowego systemu elektroenergetycznego i im więcej będzie BESS-ów w systemie, tym ten system będzie działał bardziej stabilnie i przewidywalnie. Natomiast też jest tak, że wraz ze wzrostem ilości magazynów bateryjnych w systemie, rentowność tych magazynów – z perspektywy chociażby tych strumieni przychodów, o których wspominaliśmy – będzie spadała. Więc ci inwestorzy, którzy w pierwszej kolejności wejdą w magazyny bateryjne, mają szansę na najwyższe stopy zwrotu i też najwyższe przychody z funkcjonowania tych poszczególnych strumieni przychodów.

Więc tak krótko podsumowując: ten rynek na pewno będzie rozwijał się, będzie rozwijał się dynamicznie. Natomiast jest to też taka integralna część systemu elektroenergetycznego i tak naprawdę rozwój BESS-ów jest – można powiedzieć – paradygmatem, jeżeli chodzi o funkcjonowanie takich nowoczesnych systemów elektroenergetycznych. Więc z całą pewnością tutaj pewnie wszyscy się zgodzimy co do tego, że tych magazynów będzie tylko więcej.

Norbert Wasilewski: Okej, to jest też dla nas cenna informacja. Super, dzięki, Robert.

Norbert Wasilewski: Szymon, może przechodząc do Ciebie, bo opowiadając o kanwie podatkowej – te PPA to pewnie za moment – może zaczniemy od BESS-ów. Jakbyś powiedział z perspektywy Twojego obszaru, Twojego podwórka, czyli cen transferowych: jak w ogóle na projekty dotyczące odnawialnych źródeł energii, jaki element do układanki dodają BESS-y z Twojej perspektywy?

Szymon Wlazłowski: Powiedziałbym, że BESS-y zmieniają paradygmat cen transferowych. Ja też umiem trudne słowa.

Bo historycznie te ceny transferowe w OZE były w miarę dobrze przemyślane. Zaczynałeś z deweloperką do FID (Final Investment Decision) – większość ludzi wiedziała, jak zrobić ceny transferowe do FID. Potem zaczynałeś jakieś EPC (Engineering Procurement Construction), a większość osób wiedziała, jak zrobić EPC albo EPCM dla cen transferowych. Potem na COD (Commercial Operation Date), większość osób zaczynała z jakimś tam PPA-em i większość osób wiedziała, jak te TP zrobić.

I teraz wjeżdżają te BESS-y. Opowiem Ci potem więcej, ale one zmieniają de facto każdy z tych trzech elementów, więc zmieniają ceny transferowe dla każdego z tych elementów w tych grupach, o których mówiłeś. A potem, żeby to jeszcze wszystko bardziej skomplikować, te BESS-y również wprowadzają nowe transakcje. Na przykład w związku z tym stackiem, z tą optymalizacją, z tym wygrywaniem tego spreadu. Także paradygmat nam się pięknie zmienia teraz.

Norbert Wasilewski: Okej, a tak w praktyce przechodząc bardziej szczegółowo – jakbyś powiedział takie największe 2–3 wyzwania, które widzisz, to jakie są te najważniejsze?

Szymon Wlazłowski: To znaczy – umówmy się – ceny transferowe to nie jest chirurgia, to nie jest bardzo trudne. Próbujesz zrozumieć, co się dzieje w tej grupie: kto co robi, jakie są funkcje, kto co ma, jakie są aktywa, no i – najważniejsze – jakie są ryzyka. Jak zrozumiałeś, jakie są funkcje, aktywa, ryzyka w Twojej grupie, to idziesz do rynku i szukasz niezależnych podmiotów, które mają podobne funkcje, aktywa i ryzyka. I próbujesz zrozumieć, jakie ceny one ustaliły między sobą albo jaką zyskowność mają te niezależne podmioty. I potem bierzesz te ceny albo tę zyskowność i wbudowujesz ją w grupę, tak żeby urząd podatkowy wiedział, że nie przesuwasz sobie zysków w ramach grupy, tylko robisz tę fikcję rynkową, te ceny transferowe na zasadzie rynkowości.

No i BESS-y – jak wspomnieliśmy – to jest nowy rynek. Nie widzisz tych niezależnych podmiotów, które w Polsce robią transakcje z tym stackiem, z tym BESS-em. Nie wiesz, jakie są ich zyski, nie wiesz, jakie są ich funkcje, aktywa i ryzyka. Powiedziałbym, że to jest największy problem.

Bo o ile wcześniej wiedziałeś, że deweloperka była na modelu usługowym i był koszt plus 5 albo 100 tysięcy za mWp, i nagle wjeżdża ten BESS, i okazuje się, że trzeba dodatkowe zezwolenia – tak jak mówiłeś – albo trzeba tam ze strażakami rozmawiać, więc musisz robić więcej zezwoleń, więc może te 100 tysięcy, które miałeś wcześniej, już teraz nie wystarcza. Albo ten koszt plus 5 nie wystarcza, bo musisz przedpłacić za te BESS-y. To jest druga rzecz, która Ci się po prostu rozjeżdża, więc musisz zrobić te ceny transferowe od początku de facto. To są takie dwie–trzy najważniejsze rzeczy.

Norbert Wasilewski: Czyli w praktyce rozumiem, że zmierzasz do tego, że zastosowanie wprost jakichś modeli, które były w innych obszarach, czy modeli, które gdzieś tam mieliśmy w OZE, to nie jest takie proste ćwiczenie?

Szymon Wlazłowski: Tak, proponowałbym, żeby nasi klienci tego nie robili. Można sprawdzić, zrobić taki stress test, czy stary model się spina – na przykład miałem ten koszt plus na deweloperkę, teraz mam nową deweloperkę i muszę przedpłacić za te BESS-y. Pewnie nie wyliczyłbym takiej usługi deweloperskiej dla niezależnego podmiotu tylko w odniesieniu do swoich własnych zarobków plus 10% marży. Pewnie sprawdziłbym, ile przedpłacam, czyli odliczyłbym jakiś tam procent wartości tego BESS-u, za który przedpłacam. Więc nie powinienem brać czegoś z czegoś tak automatycznie i przestawiać – mogę więcej kłopotu zrobić, niż rozwiązać.

Norbert Wasilewski: Okej, a słuchaj, bo rozumiem, że też część tych projektów związanych z BESS-ami będzie powiązana z wcześniejszymi inwestycjami w OZE, które pewnie też już – zakładam – miały jakieś zbudowane modele. Co to znaczy, że te modele trzeba jakoś postawić od nowa?

Szymon Wlazłowski: Tak. Żeby Ci rozwinąć trochę: jak wspomnieliśmy wcześniej, jeżeli zmienia Ci się stack, jeżeli zmieniają Ci się funkcje i ryzyka, to również zmienia Ci się coś, do czego powinieneś się porównywać na rynku. Jeżeli historycznie ten koleś brał 100 tysięcy za deweloperkę do FID, a nagle trzeba zrobić nie trzy zezwolenia, tylko cztery zezwolenia, to te 100 tysięcy Ci się nie powinny sprawdzać jako rynkowe, więc musisz to totalnie zmienić w niektórych przypadkach.

Trzeba brać pod uwagę to, że ten model cen transferowych w grupach może być nierynkowy po wprowadzeniu BESS-ów. I to i przy deweloperce, i przy PPA, i przy konstrukcji na przykład. 

Krzysztof Wojtowicz: To też nie jest tak, że tylko model cen transferowych musi się zmienić. Generalnie trzeba spojrzeć na projekt cały na nowo, po prostu. Być może trzeba go przeliczyć podatkowo na nowo. Ja jeszcze później do tego tematu wrócę.

Norbert Wasilewski: A powiedz mi – jakbyś miał powiedzieć z kolei, w tych modelach, taki obszar czy takie elementy tych modeli, które według Ciebie się w przypadku projektów BESS-owych najbardziej komplikują, to co byś powiedział, że to potencjalnie jest taki obszar? 

Szymon Wlazłowski: Wspomnieliśmy o tym, że development może się zmienić – i to bardzo – że ten koszt plus może się nie spinać albo te 100 tysięcy za megawatopik może się nie spinać, bo na przykład trzeba zrobić procurement tego BESS-u, bo na przykład trzeba dostać więcej zezwoleń.

Ale takie osobiście dla mnie najciekawsze jest ta optymalizacja i ten nowy stack. Bo taki BESS jest w stanie zamienić Ci ceny, które były negatywne w Mazowszu, na ceny pozytywne w Mazowszu po godzinie 20. W związku z tym jest bardzo dużo dodatkowego zysku, bo zmieniasz się z negatywnej ceny na pozytywną cenę – to jest praktycznie wszystko zysk, biorąc pod uwagę, że koszt krańcowy jest bardzo mały. Ale ten dodatkowy zysk od czegoś zależy.

Technologia BESS wymaga tej warstwy oprogramowania, wymaga danych, wymaga kogoś, kto wie, co i jak zrobić. Ta osoba musi to robić non stop, rok po roku – za dwa lata pewnie zupełnie inaczej, bo rynek mocy się zmieni i chciałbyś bardziej wejść w te usługi flex. 

Norbert Wasilewski: Ale to się wszystko automatycznie dzieje?

Szymon Wlazłowski: Tu się zaczyna zabawa, bo większość naszych klientów w ramach grupy ma te aktywa – farmy czy parki – w osobnych SPV-kach. Te SPV-ki są puste. One nie byłyby w stanie zrobić tej optymalizacji, zmienić tego oprogramowania, zebrać tych danych. To ktoś musi dla nich zrobić. Więc wjeżdża Ci zupełnie nowa transakcja, która prowadzi do bardzo dużych zysków – na przykład to przesunięcie z cen negatywnych do pozytywnych. I te dodatkowe zyski być może nie powinny zostać w tej SPV-ce, bo ona nic nie robi, tylko u tej spółki grupowej, która robi te fajne rzeczy: zbiera dane, oblicza algorytmy do autoloadera i całej reszty. Z tego robi się dużo skomplikowanej optymalizacji.

Krzysztof Wojtowicz: Zgodzisz się z takim twierdzeniem, że największa wartość w takich projektach nie jest w baterii, ale w tym, kto, gdzie i w jaki sposób nią zarządza?

Szymon Wlazłowski: Przede wszystkim to jest ważne, bo my w cenach transferowych nie możemy dać całości zysków komuś, kto tylko zainwestuje. Ktoś zainwestował pieniądze, siedzi i nic nie robi. Gdybyśmy tak mogli zrobić, to wszyscy by zainwestowali pieniądze na jakichś słonecznych wyspach i tam byśmy mieli zyski. Organy podatkowe nigdy się na to nie zgodzą. To jest ta zasada rynkowości, gdzie ktoś siedzi, ktoś coś robi.

Robert Karczmarczyk: Ja, Szymon, wspomniałbym tutaj jeszcze o kolokacji. Dlatego, że jest szereg aktywów wytwórczych, które funkcjonują już w określonym modelu i są objęte transfer pricingiem. Ale dodanie do tych źródeł wytwórczych, najczęściej fotowoltaicznych, magazynu energii pewnie może zmieniać podejście do transfer pricingu.

Szymon Wlazłowski: Absolutnie. Zgadzam się i z lewa, i z prawa.

Norbert Wasilewski: Super. No dobra, powiedzieliśmy sobie sporo już o BESS-ach, a jakbyś może też – bo nasze dzisiejsze spotkanie jest zarówno o BESS-ach, jak i o PPA-ach – powiedział parę słów jeszcze, trochę wracając do tych PPA-ów. Czyli tam, gdzie ta praktyka jest już trochę bardziej ukształtowana. Jakbyś powiedział parę takich najważniejszych rzeczy z transfer pricingu, o których nasi słuchacze powinni wiedzieć.

Szymon Wlazłowski: Myślę, że są dwie rzeczy, które należy wspomnieć odnośnie PPA-ów. Po pierwsze, one się zmieniają, ale istnieją na rynku troszeczkę dłużej. To znaczy, że organy podatkowe znają je lepiej, bo były jakieś APA-e (Advanced Pricing Agreement) albo były jakieś kontrole, albo wzięli jakieś szkolenie. Więc organy podatkowe znają te PPA-e dużo lepiej i są w stanie znaleźć taką dziurę w całym: „Czemu sprzedajecie PPA-e, w których nie ma negatywnych cen?”. Na rynku już są takie umowy z klauzulami na negatywne ceny. „Czemu nie macie takich klauzul w wewnętrznych umowach?”. Więc fakt, że organy podatkowe wiedzą o tych modelach więcej, to jest pierwsza różnica.

Druga ważna rzecz to to, że organy generalnie wiedzą o tych modelach więcej. Od chyba lutego tego roku są uaktualnione wymogi raportowania, więc URE wie dokładnie, jakie są ceny wśród chyba 50 największych podmiotów. O wiele łatwiej jest organom znaleźć takie PPA-e, w których te ceny troszeczkę różnią się od siebie, więc wybrać podmioty do kontroli de facto.

Norbert Wasilewski: Okej. A powiedz mi w takim razie, już na zakończenie – jeżeli miałbyś coś zarekomendować naszym klientom, naszym słuchaczom, którzy planują lub rozważają inwestycje w BESS-y, którzy planują też zawieranie umów PPA – to na co byś zwrócił ich uwagę, żeby zrobili to w sposób świadomy i nie wprowadzili się w jakieś tarapaty?

Szymon Wlazłowski: Zacznijmy od BESS-a, bo to jest dla mnie ciekawszy temat. Trzy rzeczy.

Po pierwsze: trzymać otwarte oczy, bo wprowadzenie BESS-u może wymusić zmianę istniejącego modelu – to, o czym mówiłeś. Nie skoncentrować się tylko na nowym, ale również zauważyć, co ten BES może zmienić w starym modelu.

Druga rzecz: te BESS-y mogą wymagać nowych transakcji, więc trzeba dla nich nowe ceny transferowe zaproponować, na przykład w tym stacku, w tym spreadzie. Co trzeba zrobić? Nowe transakcje, nowe ceny transferowe. I – tak jak wspomnieliśmy – ponieważ nie ma rynku, trzeba na to dość ostrożnie popatrzeć, biorąc pod uwagę analogie, które mamy, biorąc pod uwagę takie sytuacje, w których na pewno trzeba coś zmienić. Bo ustaliliśmy cenę na deweloperce, kiedy nie było BESS-ów, a teraz wprowadzamy BESS-y – to wiadomo, czerwona lampka, muszę coś zmienić. Klienci muszą zrozumieć, że nie ma praktyki rynkowej i być kreatywni, bo trzeba coś zmienić.

A PPA-e? Chyba takie dwie rzeczy. Wspomniałeś, że rynek się zmienił, prawda? To klienci muszą wiedzieć, bo jeżeli rynek się zmienia, to ceny transferowe też muszą się zmienić. A druga rzecz – trochę wrócę do tych BESS-ów, bo to jest ciekawe. Ponieważ rynek PPA-ów się zmienia i być może musimy zmienić nasze ceny transferowe – bo na przykład są ujemne ceny, bo na przykład są straty – to być może wprowadzenie tych BESS-ów to jest najlepszy czas, żeby również coś zmienić w PPA-ach. Bo mam wymówkę de facto: rynkowo wprowadzam nową technologię, zmienia mi się rynek, to powinienem też zmienić moje ceny transferowe dla PPA-ów. Taka druga rzecz.

Norbert Wasilewski: Myślę, Robert, że teraz właśnie w kontekście tych zmian umów to jest faktycznie taki dobry moment?

Robert Karczmarczyk: Myślę, że tak. Przy czym to dotyczy przede wszystkim umów wewnątrzgrupowych. Uważam, że to jest dobry moment na to, żeby przeliczyć się umowom wewnątrzgrupowym i ewentualnie zmienić zasady wynagradzania za poszczególne ryzyka. To będzie też wpływało automatycznie na samą konstrukcję modeli funkcjonowania cen transferowych wokół BESS-ów czy wokół transakcji PPA.

Norbert Wasilewski: Dobra, ja może tak powiem dwa słowa, też trochę zabierając głos i przyznając sobie prawo do głosu. Parę słów o VAT-cie, w którym z kolei ja się specjalizuję.

Na początek może te umowy Power Purchase Agreement, bo to, co powiedział Robert, z perspektywy VAT-owskiej – zdecydowanie tą kwestią istotną jest, o jakiej umowie mówimy i ten podział na umowy fizyczne i umowy wirtualne. Umowy fizyczne, przynajmniej, jeżeli chodzi o aspekty VAT-owskie, są trochę prostsze w rozliczeniu. Bo w praktyce one stanowią właściwie taką długookresową umowę na dostawę energii, więc są traktowane tak jak po prostu z perspektywy VAT-owskiej dostawy energii – czyli dostawa towaru, mamy jakiś tam specyficzny obowiązek podatkowy, ale w zasadzie tutaj nie ma jakichś wielkich tematów.

Oczywiście te umowy są bardzo złożone – mamy różnego rodzaju kwestie opłat takich dodatkowych, które tam są wprowadzone, o charakterze kar czy odszkodowań. Często, gdy ktoś analizuje takie umowy – z mojego doświadczenia – to na pewno pojawia się wątek, jak tego typu dodatkowe opłaty traktować: czy one są opodatkowane VAT-em. Tutaj też kwestia ich opodatkowania CIT-em – to, Krzysiek pewnie, pewnie dla Ciebie.

Krzysztof Wojtowicz: Zgadza się – czy one mają charakter sankcyjny, czy kompensacyjny. Na pewno na to należy za każdym razem zwrócić uwagę pod kątem tego, czy będziemy mogli to zaliczyć do kosztów, czy nie. Tak, to jest jeden z tych elementów, na które trzeba zwrócić uwagę.

Norbert Wasilewski: Czyli właśnie CIT - koszty, a w VAT-cie znowu: czy są opodatkowane VAT-em, czy to kara umowna bez VAT-u.

To umowy fizyczne. Natomiast na pewno dużo większym nacechowaniem problematyczności podatkowej cechują się umowy wirtualne. Wiadomo, jest to instrument finansowy. Jeżeli chodzi o instrumenty finansowe, to w VAT-cie sposób rozliczenia tych instrumentów jest dużo bardziej skomplikowany. Oczywiście sam fakt mechanizmu różnicowego, który w tych kontraktach się pojawia – czyli mamy sytuację, w której może być płatność w jedną stronę bądź w drugą stronę, kto jest w ogóle podatnikiem z tytułu takiej transakcji.

Praktyka rynkowa już się trochę ukonstytuowała, że w praktyce – w zależności od tego, w którą stronę ten strumień przychodów idzie – podatników realnie mamy dwóch, wystawiających faktury. Oczywiście potem kwestia, czy jest to transakcja opodatkowana VAT-em, czy zwolniona jako usługa finansowa. A jeżeli mówimy o usłudze finansowej, pojawia nam się kwestia prawa do odliczenia VAT-u związanego czy to z taką umową - w przypadku przede wszystkim tego podmiotu, który energię nabywa, który hedguje sobie koszt energii jako element swoich kosztów operacyjnych, technicznego kosztu wytworzenia.

A z perspektywy wytwórców oczywiście jakikolwiek element pojawienia się usługi finansowej zwolnionej z VAT-u trochę otwiera nam dyskusję odnośnie odliczenia VAT-u dla tego podmiotu – czy to na działalności bieżącej, czy kwestia odliczenia w ogóle od samego źródła. Oczywiście mamy też możliwości opodatkowania tych usług finansowych, natomiast one są obarczone pewnymi ograniczeniami i z doświadczenia wiem, że nie zawsze jest możliwe opodatkowanie takiej usługi PPA-owej. Bo też mieliśmy wspólne doświadczenia klientów, u których po drugiej stronie są biznesy zwolnione z VAT-u, które nie są specjalnie zainteresowane tym, żeby taka umowa była opodatkowana, ponieważ one nie mają prawa do odliczenia. Na to bym zwrócił uwagę.

Norbert Wasilewski: Przechodząc do BESS-ów z kolei – tak jeszcze krótko – tak jak powiedzieli Robert i Szymon, jest to bardzo specyficzny, rozparcelowany zakres elementów, zakres strumieni przychodowych. Tak naprawdę każdy z tych typów transakcji – trochę tak jak Szymon opowiedział o tym, jak należy ułożyć modele w przypadku transakcji z podmiotami powiązanymi – w VAT-cie daje nam kwestię określenia, jak te usługi powinny być opodatkowane. Czy one w ogóle stanowią dostawę towarów – bo nawet tutaj mamy tę dyskusję – i to do zastanowienia, czy jak mamy energię w magazynie energii, to tak naprawdę czyja ta energia jest. Czy my sobie tę energię sprzedajemy, kupujemy w tych różnych modelach, o których powiedział Robert, czy w praktyce ta energia jest… czy mamy w tym całym setupie związanym z BESS-ami raczej do czynienia ze świadczeniem usługi.

Bo wynajmujemy jakąś elastyczność, pojemność – mamy pojemność tego magazynu – czy dokonujemy arbitrażu, czy wspieramy proces arbitrażu. To, o czym powiedział Szymon – transakcje związane z wyliczeniem, kiedy tę energię sprzedać, kiedy zakupić. Przez to, że tych czynności, tych działań mamy tak wiele, pojawia się wątpliwość odnośnie do tego, czy mamy tutaj do czynienia może z jakąś usługą kompleksową. Bo jeżeli mamy z jednej strony szereg strumieni usługowych, a jednocześnie w grze jest sama energia jako towar, to też pytanie: co jest wiodące i jak to opodatkować.

Tu jest bardzo dużo istotnych elementów. To, co jest istotne – trochę odróżniając, jeżeli chodzi o rynek PPA-ów – przez to, że on jest już parę lat w Polsce, jest już trochę praktyki podatkowej: sposób opodatkowania, kto jest podatnikiem. Natomiast jeżeli chodzi o BESS-y, ta praktyka dopiero się kształtuje – biznesowo, to co powiedział Robert – różne modele dopiero się kształtują. Mam wrażenie, że z perspektywy podatkowej ona też się kształtuje, bo przy nowych typach usług, nowych świadczeniach dopiero jesteśmy na etapie rozstrzygania, jak to rozgryźć. Nie ma tutaj absolutnie zastosowania one size fits all, nie ma jednego one model fits all, więc każdorazowo trzeba ten model przeanalizować.

Norbert Wasilewski: Krzysiek, jak Ty to postrzegasz z perspektywy CIT-u?

Krzysztof Wojtowicz: Zgadzam się. Muszę się zgodzić, bo nie pozostaje mi nic innego. Natomiast powiem może w ten sposób z perspektywy CIT-u.

Zacznę od PPA-ów. Podział na fizyczne i wirtualne również na gruncie podatków dochodowych ma kluczowe znaczenie – to rozróżnienie. Myślę, że to zarówno dobrze wybrzmiało w tym, co Ty powiedziałeś, jak i w tym, co wcześniej mówił Robert.

Jeśli chodzi o model fizyczny, to – tak jak mówiłeś przed chwilą w odniesieniu do VAT-u – sprawa wydaje się być relatywnie prostsza. Mamy zwykle klasyczną sprzedaż energii, przychód operacyjny, koszt operacyjny. Tu nie ma się nad czym specjalnie zastanawiać.

Natomiast jak zaczynamy rozmawiać o wirtualnych PPA-ach, to robi się zdecydowanie ciekawiej – przynajmniej z perspektywy podatkowej. Wchodzimy w obszar instrumentów pochodnych. W praktyce to są instrumenty, które mają charakter zabezpieczający, hedgingowy. Jednocześnie ustawa o CIT nie zawiera jakichś szczególnych regulacji, precyzyjnych przepisów, które traktowałyby ten instrument w jakiś szczególny sposób jako odrębną kategorię. W praktyce pojawia się pytanie, do jakiego koszyka należy zaliczyć wynik na takim instrumencie.

Ci, którzy mają do czynienia z PPA-ami, pewnie zdają sobie sprawę z tego, że mamy w praktyce dwa podejścia: spekulacyjne bądź zabezpieczające. Przy spekulacyjnym – z którym mamy do czynienia, myślę, zdecydowanie rzadziej – wynik na takich instrumentach będzie traktowany jako zyski kapitałowe, co pociąga taką konsekwencję, że nie da się tego wyniku skompensować z wynikiem operacyjnym.

To drugie podejście, zabezpieczające, jest o wiele częstsze, ponieważ instrument wtedy rzeczywiście stabilizuje koszty energii czy przychód ze sprzedaży energii. Jeżeli da się to logicznie i dokumentacyjnie powiązać z działalnością operacyjną, to co do zasady taki wynik na instrumencie będzie rozliczany w koszyku operacyjnym, zgodnie z logiką przewidzianą dla instrumentów zabezpieczających.

Natomiast jak do tego wszystkiego dokładamy BESS-y, zaczyna się robić ciekawie i dynamicznie. Z jednej strony – tak jak mówił Szymon – rośnie znaczenie warstwy zarządzania, optymalizacji, wykorzystania BESS-ów, a z drugiej strony – tak jak mówił wcześniej Robert – pojawiają się różne modele przychodowe, robi się wielowarstwowo, złożenie, ciekawie podatkowo.

Norbert Wasilewski: A powiedz mi – bo rozmawialiśmy też o aspekcie finansowym, czyli przychody, koszty – jeżeli chodzi o finansowanie BESS-ów, jak Ty postrzegasz tę perspektywę, uwzględniając też aspekt dotacyjny na przykład?

Krzysztof Wojtowicz: Myślę, że z perspektywy finansowania kluczowa, najbardziej interesująca w chwili obecnej, jest efektywność podatkowa kosztów finansowania – odsetek. Przy projektach BESS-owych naturalnie pojawia się temat ograniczenia zaliczania do kosztów podatkowych odsetek, czyli limitów wynikających z artykułu 15c ustawy o CIT, opartych o EBITDA.

Natomiast praktyka – moja, nasza i naszych klientów – pokazuje, że przy odpowiednio ułożonej strukturze finansowania to ograniczenie niekoniecznie musi za każdym razem znajdować zastosowanie. Wynika to z tego, że coraz częściej – a to nie było takie oczywiste – projekty związane z magazynami energii zaczynają być kwalifikowane przez skarbówkę jako długoterminowe projekty z zakresu infrastruktury publicznej, które mogą mieć dość specyficzne traktowanie na gruncie ustawy o CIT. To może na koniec dnia oznaczać, iż tych ograniczeń w zaliczaniu do kosztów finansowania odsetek nie będzie.

W przeszłości nie było to takie oczywiste – i nie mówię tylko o BESS-ach, ale również generalnie o inwestycjach związanych z OZE. Musieliśmy poczekać na trochę stanowisk sądów. Te zmiany zostały zaakceptowane również przez skarbówkę, przez Krajową Informację Skarbową. Jak spojrzałbym na moje doświadczenia z ostatniego okresu – wspólne z klientami – czy na interpretacje, które, przygotowując się do dzisiejszego spotkania, znalazłem z ostatnich kilku tygodni, wydaje się, że podejście i uznanie, że BESS-y mogą być traktowane jako długoterminowe projekty z zakresu infrastruktury publicznej, staje się coraz bardziej akceptowalne.

Co nie zmienia faktu, że daleki jestem od stwierdzenia, że mamy jakąś jednolitą linię interpretacyjną w tym zakresie. Dalej osobiście rekomendowałbym pozyskanie odpowiedniej interpretacji indywidualnej.

Norbert Wasilewski: Czyli interpretacji CIT-owskich też za wiele nie ma?

Krzysztof Wojtowicz: Tak, zgadza się. Temat BESS-ów mam wrażenie jest – tak jak powiedziałeś przed chwilą – mniej rozpoznany niż temat PPA-ów. Myślę, że i w odniesieniu do PPA-ów, i w odniesieniu do BESS-ów na koniec dnia będziemy mieli taką samą rekomendację: spróbujmy wyklarować sobie konsekwencje podatkowe wcześniej, po to, żeby się nie okazało już po etapie skonstruowania całej inwestycji, że mamy pewne wątpliwości podatkowe.

Jeszcze pozwolę sobie na jedną uwagę. To nie jest tak, że mamy jakieś szczególnie skomplikowane przepisy. One raczej są dość sztywne, ogólne. My te sztywne i ogólne przepisy – przy wsparciu Krajowej Informacji Skarbowej – musimy zastosować do bardzo dynamicznego modelu i otoczenia biznesowego. Tu się wszystko bardzo szybko zmienia.

Norbert Wasilewski: „Sztywne i ogólne przepisy” – to mi się podobało. A powiedz mi, bo właśnie powiedziałeś o tych odsetkach, kosztowości, a czy jeżeli nasi słuchacze byliby zainteresowani tymi inwestycjami w montażu finansowym, to jakieś ulgi podatkowe są w stanie jeszcze sobie gdzieś wymyślić, wygospodarować coś dodatkowego?

Krzysztof Wojtowicz: Bardzo dobre pytanie. Natomiast takie klasyczne ulgi podatkowe w odniesieniu do tych inwestycji znajdują dość ograniczone zastosowanie. Mówiąc o klasycznych ulgach podatkowych, myślę na przykład o Polskiej Strefie Inwestycji. Z uwagi na charakter PPA-ów czy charakter inwestycji związanych z BESS-ami, to się kompletnie ze sobą nie ma prawa połączyć.

Chyba że nie będziemy inwestowali w BESS-y, ale będziemy starali się je wyprodukować albo będziemy produkowali jakieś komponenty. Wtedy tego rodzaju inwestycja jak najbardziej – w ramach ustawy o wspieraniu nowych inwestycji i Polskiej Strefy Inwestycji – na jakieś wsparcie może liczyć. Natomiast jak mówimy o modelach, gdzie rozważamy storage as a service, to zarówno polskie przepisy, jak i ograniczenia unijne wynikające z rozporządzenia GBER, zupełnie ten element eliminują.

Natomiast – à propos tego, o czym wcześniej mówił Szymon i tej całej technologii – tutaj otwiera się bardzo ciekawy obszar w kontekście ulgi na działalność badawczo-rozwojową. Mówię o warstwie związanej z algorytmami, software’em, całą logiką funkcjonowania systemu i zarządzaniem pracą magazynów.

W praktyce – mojej, naszych klientów – widzimy, że tu jest obszar do tego, by z ulgi na działalność badawczo-rozwojową skorzystać. 
Oczywiście prace nasze czy prace naszych klientów związane z algorytmami muszą spełniać podstawowe kryteria, czyli musimy mówić o charakterze twórczym tych prac, o systematyczności w rozwoju, o tym, że efektem mają być jakieś nowe, ulepszone rozwiązania. Na pewno jest tu miejsce do tego, żeby z tego rodzaju ulg skorzystać.

Na pewno pojawia się tu również miejsce dla obszaru cen transferowych – by odpowiednio alokować i ustalić, kto tak naprawdę w grupie powinien, z uwagi na dodatkowe funkcje, na tym zarobić. To jest to, o czym wcześniej mówiłem: przy projektach bateryjnych wartość podatkowa nie tkwi w samej baterii, ale w tym, w jaki sposób jest ona sterowana i kto nią zarządza. A jak pójdziemy jeszcze krok dalej i uznamy, że przy developmencie algorytmów pojawiają się kwalifikowane prawa własności intelektualnej, to tu jest wspaniałe miejsce na IP Boxa. I znowu otwiera się miejsce dla Szymona, żeby w odpowiedni sposób alokować tę własność intelektualną do właściwego podmiotu i odpowiedzieć na pytanie, kto powinien na tym wszystkim w odpowiedni sposób zarobić, kto powinien być w odpowiedni sposób wynagrodzony i dzięki temu skorzystać z preferencji podatkowych.

Norbert Wasilewski: Jasne. Super. Brzmi to naprawdę bardzo ciekawie.

Krzysztof Wojtowicz: Ja mógłbym powiedzieć, że w tym przypadku tak naprawdę ulgi podatkowe podążają za wartością, a ta wartość coraz bardziej jest cyfrowa, a nie fizyczna.

Norbert Wasilewski: No tak. AI tutaj dzisiaj ani razu nie padło – jestem zaskoczony, że nie padło słowo „AI”, bo ono pada wszędzie, ale rozumiem, że to też trochę do tego się odwołujemy, mówiąc o automatyzacji, technologii. To rozumiem, że to są też te elementy, prawda?

Norbert Wasilewski: Okej, czas nas trochę goni, to pozwolę sobie jeszcze tylko, Krzysiek, do Ciebie ostatnie pytanie i będziemy kończyć, ale wydaje mi się, że ono też jest ciekawe i trochę spajające to, o czym mówiliśmy wcześniej. Pod kątem istniejących PPA-ów i BESS-ów, które teraz do tych dodatkowych kontraktów mogą dochodzić, pojawiać się, czyli są dorzucane – jakbyś powiedział dwa słowa, jak one zmieniają perspektywę pod kątem podatku dochodowego.

Krzysztof Wojtowicz: One zmieniają tę perspektywę – i to bardzo istotnie. Tu tak naprawdę… ten paradygmat, o którym mówił wcześniej Szymon, bo generalnie mógłbym powtórzyć to, co powiedział Szymon. Jeżeli mamy do czynienia z dołożeniem BESS-ów do istniejącego projektu, to na pewno warto przyjrzeć się temu projektowi raz jeszcze, spojrzeć na niego, przeliczyć od strony podatkowej. Zmienia się tam trochę logika.

Jeszcze jedno: to też już wielokrotnie padło w trakcie dzisiejszego spotkania – PPA-e skarbówka ma całkiem nieźle rozpoznane, ale w dalszym ciągu jest miejsce do dyskusji ze skarbówką, więc dalej rekomendowałbym pozyskiwanie odpowiednich interpretacji, które zapewnią w miarę dobry spokój i funkcjonowanie naszych biznesów. Natomiast jeśli chodzi o BESS-y, to tu jest miejsce jeszcze na trochę nauki po stronie zarówno skarbówki, jak i naszej – musimy ten temat naprawdę odpowiednio zabezpieczyć.

Uważam, że temat BESS-ów i PPA-ów to jest obszar, gdzie model biznesowy bardzo często wyprzedza regulacje – w tym regulacje podatkowe – a my jako doradcy podatkowi musimy po prostu tym odpowiednio zarządzić i zabezpieczyć interesy naszych klientów.

Norbert Wasilewski: Doradcy podatkowi, eksperci od zarządzania ryzykiem…

Krzysztof Wojtowicz: Tak, żeby to odpowiednio uporządkować i nie zabić ekonomiki biznesu i tego, że… wszystko na koniec robimy po to, żeby zarobić i żeby biznes się rozwijał.

Norbert Wasilewski: No i żeby dalej zmierzać z tą transformacją energetyczną do przodu, bo to jest chyba też istotne. Na tej myśli myślę, że możemy zakończyć.

Ja Państwu serdecznie dziękuję za uwagę. Oczywiście Wam, Panowie, dziękuję za owocną, mamy nadzieję, dla Państwa interesującą dyskusję.