Mobiliseren van de vraag van de consument naar duurzame investeringen

Hoewel veel EU-producenten de afgelopen jaren hun uitstoot hebben verminderd, is deze winst teniet gedaan door de toenemende uitstoot van invoer - een fenomeen dat bekend staat als 'koolstofoffshoring'. Met het uitfaseren van kosteloze emissierechten binnen het EU-emissiehandelssysteem (ETS) zullen de kosten voor EU-producenten en de concurrentie van invoer waarschijnlijk toenemen, vooral omdat het koolstofcorrectiemechanisme aan de grens (CBAM) vatbaar blijft voor omzeiling.

Hoewel de conventionele productie te maken heeft met sterke importconcurrentie, is de overgang naar duurzame alternatieven nog niet economisch haalbaar. De kostenkloof tussen conventionele en duurzame productie is aanzienlijk en zal waarschijnlijk niet alleen door marktwerking of technologische vooruitgang worden gedicht. Dit overstijgt bovendien ruimschoots wat overheidssubsidies of industriële winsten kunnen dragen. Zonder alternatieve financieringsmechanismen zullen waarschijnlijk geen duurzame investeringen worden gedaan, terwijl de EU het risico loopt de de-industrialisatie voort te zetten en steeds afhankelijker te worden van invoer met een hogere uitstoot.

Maar als de extra kosten zouden worden doorberekend aan de eindgebruikers, zouden de detailhandelsprijzen slechts bescheiden stijgen - doorgaans minder dan 1%. Dit komt omdat materialen zoals staal, kunststoffen en meststoffen een klein deel van de kosten van afgewerkte producten vertegenwoordigen. Kleine prijsstijgingen kunnen aanzienlijke emissiereducties realiseren zonder de betaalbaarheid sterk te beïnvloeden. 

Belanghebbenden die bij deze studie betrokken zijn, pleiten voor een bredere beleidsverschuiving - waarbij ondersteuning aan de aanbodzijde en een verbeterd CBAM worden gecombineerd met gerichte mandaten aan de vraagzijde. Deze mandaten zouden een groter aandeel duurzame materialen in geselecteerde producten vereisen, waardoor producenten de zekerheid krijgen die nodig is om op grote schaal te investeren. Voorbeelden in andere sectoren laten zien dat duidelijke vraagsignalen duurzame investeringen kunnen versnellen.

Vraaggerichte mandaten moeten worden gestuurd door principes als schaal, effectiviteit, haalbaarheid en concurrentiekracht, en ontwikkeld in nauwe samenwerking met alle betrokkenen in de waardeketen. Deze beginselen vormen de basis voor belangrijke ontwerpkeuzes: het selecteren van grote, homogene eindmarkten met een beperkt risico op invoerontwijking; het opleggen van verplichtingen aan bedrijven die dicht bij de eindgebruikers staan, die een groot deel van het productvolume voor hun rekening nemen; en het gebruik van statistieken en nalevingsmechanismen die een evenwicht vinden tussen milieuambitie en bruikbaarheid. Oorsprongsvereisten, zoals het verplicht stellen dat een deel van duurzame inputs uit de EU afkomstig is, kunnen lokale investeringen stimuleren, mits dit in lijn is met handelsregels.

De studie presenteert concrete ontwerpvoorstellen voor vier sectoren. Hoewel voorlopig en nog in ontwikkeling, laat het zien dat het ontwerpen van zulke mandaten haalbaar, praktisch en effectief is.

De studie presenteert concrete ontwerpvoorstellen voor vier sectoren. Hoewel voorlopig en nog in ontwikkeling, laat het zien dat het ontwerpen van zulke mandaten haalbaar, praktisch en effectief is.