Wie vertrekt neemt soms meer mee dan voorzien

Goede afspraken maken goede vrienden, dat weet intussen elke ondernemer. Wie aandelen aanhoudt in een vennootschap, optreedt als een bestuurder, of samen met een handelspartner in zee gaat, steunt gedurende die samenwerking op goede afspraken. Maar wat als iemand besluit om te vertrekken, met zijn deel van de winst en – soms nog belangrijker – zijn waardevolle kennis en vaardigheden? De nachtmerrie dat uw handelspartner een week later een nieuwe concurrent wordt is een scenario dat eenieder wenst te vermijden.

Ook hier kunnen goede afspraken veel kopzorgen uitsparen. We spreken dan over een niet-concurrentieverbintenis, een verbod voor een aandeelhouder of bestuurder om tijdens – en vooral ná – zijn of haar tijd in het bedrijf, te gaan aankloppen bij een concurrent of zelf een concurrerende business op te richten. Dit is bijvoorbeeld interessant voor wie samen in het aandeelhouderschap van een vennootschap zit, omdat zo kan worden vermeden dat één van de partners plots zou vertrekken om zelf een identieke zaak op te richten. Daarnaast kan een bedrijf dankzij een dergelijke verbintenis een bestuurder aanstellen zonder zich zorgen te moeten maken over de mogelijkheid dat deze persoon na zijn of haar vertrek meteen met alle nieuw verworven kennis en vaardigheden bij een concurrent aan de slag gaat.

Een dergelijke onthoudingsverbintenis is echter geen vrijgeleide om een persoon volledig van zijn of haar ondernemingsvrijheid te beroven. Een niet-concurrentieverbintenis moet op drie verschillende punten redelijk en proportioneel zijn. Een eerste component zijn de verboden activiteiten. Welke activiteiten mag bijvoorbeeld een vertrekkende aandeelhouder niet uitoefenen? In de praktijk vereist men dat dit niet verder gaat dan de effectieve activiteiten van de vennootschap welke zij verlaten, het is immers onredelijk en absurd om een softwareontwikkelaar te verbieden een eigen bakkerij te openen.

Een tweede component is de beperking in de tijd. Bijvoorbeeld, hoelang na zijn of haar vertrek mag een bestuurder worden verboden om bij een concurrent eenzelfde functie op te nemen? Dacht u eventueel al aan een levenslang verbod? Als deze bestuurder enkel sectorspecifieke kennis heeft, zou dit voor de betrokken persoon desastreus zijn. Daarom dat in de praktijk vaak een duurtijd van 2 tot 3 jaar als redelijk wordt geacht.

Een laatste component is de beperking in de ruimte. In welke steden, regio’s, landen of zelfs werelddelen geldt dit verbod? Opnieuw is het aanlokkelijk om hier het zekere voor het onzekere te nemen en meteen een niet-concurrentieverplichting voor het volledige nationale grondgebied neer te pennen. Echter, voor een garage die zich bijvoorbeeld enkel richt op klanten in Vlaanderen zou het niet heel logisch zijn dat een verkopende garagist geen nieuw klantenbestand mag zoeken in Wallonië. Ook hier is de gangbare standaard vaak de regio’s waar het bedrijf effectief haar diensten en producten aanbiedt. Deze kunnen zeer specifiek worden omschreven, of u kiest simpelweg voor bijvoorbeeld een straal van 50 kilometer rond uw bedrijfslocatie.

Wat indien u toch te ver zou gaan op één van deze vlakken? De persoon die onderhevig is aan de niet-concurrentieverbintenis heeft steeds de mogelijkheid om de geldigheid ervan aan te vechten voor de rechtbank. De verbintenis zal dan in zijn geheel worden beoordeeld door de rechter, die kan besluiten tot nietigheid van de clausule. Een dergelijk ‘alles of niets’ verhaal is echter niet wenselijk, vandaar dat de betrokken partijen vaak toevoegen dat zij de voorkeur hebben om de verbintenis te matigen indien deze te verregaand zou zijn, om te vermijden dat deze volledig zou wegvallen, als de rechter bijvoorbeeld zou oordelen dat louter de duurtijd van het verbod een probleem vormt.

Samengevat is een niet-concurrentieverbintenis dus een zeer nuttige én nodige afspraak die welgekomen zekerheid biedt, en op vandaag in bijna alle gevallen standaard wordt voorzien. De valkuil is dat het verleidelijk kan zijn om wat extra marge te nemen, en het verbod uit te breiden buiten hetgeen noodzakelijk is. Daarom is het belangrijk om bij het opstellen van een contract met een dergelijke verbintenis u steeds te laten bijstaan door de juiste experten. Bij Deloitte staan wij u graag te woord met advies, en kunnen wij uw contracten steeds perfect afstemmen op uw bedrijfsnoden. Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek!