AI in fiscaliteit en recht: wat werkt en wat (nog) niet
Het signaal van de ruis scheiden in de race naar automatisering
AI is overal op dit moment. Elk congres heeft er een panel over, elk kantoor heeft een taskforce. Maar er is een risico: AI behandelen als een wondermiddel. Onrealistische verwachtingen leiden tot teleurstelling. De werkelijkheid is genuanceerder: AI levert echte waarde in specifieke, goed gedefinieerde use cases, maar alleen als de juiste fundamenten aanwezig zijn. Gecombineerd met een voortdurend veranderend belastinglandschap, maakt het verschil te weten waar en hoe het werkt.
Waar AI echt waarde levert
Laten we beginnen met wat werkt. AI blinkt uit in taken die repetitief zijn, veel gegevens bevatten en op regels gebaseerd zijn. Een belangrijk aandachtspunt: menselijke beoordeling blijft essentieel, en zelfs kritiek als het gaat om numerieke resultaten.
Contracten- en documentbeoordeling is een van de duidelijkste successen. AI-tools kunnen duizenden pagina’s overeenkomsten scannen, relevante clausules identificeren en afwijkingen aan het licht brengen in een fractie van de tijd die een menselijk team nodig zou hebben. In juridische due diligence en belastingverdragenanalyse leidt dit tot echte waarde en aanzienlijke efficiencywinsten, terwijl ook het risico op menselijke fouten afneemt.
Belastinggegevensextractie en afstemming zijn twee andere sterke use cases. Cijfers uit facturen, ERP-systemen of financiële overzichten halen voor btw-aangiften, vennootschapsbelastingberekeningen of transfer pricing-dossiers van een bedrijf? AI doet dit goed, vooral wanneer de gegevens gestructureerd en consistent opgemaakt zijn.
Managementrapportage en dashboarding maken gebruik van de consolidatie- en visualisatiemogelijkheden van AI. Het maken van dashboards kan nu in enkele minuten gebeuren, wat een duidelijke focus op wat echt belangrijk is mogelijk maakt en dieper inzicht waar nodig.
AI bewijst ook zijn waarde in onderzoeksondersteuning. Grote taalmodellen kunnen snel rechtspraak, regelgeving of uitspraken samenvatten. Ze kunnen ook ondersteuning bieden bij het maken van dashboards en presentaties, waarbij ruwe analyse wordt omgezet in concepten klaar voor beoordeling. Dit stelt adviseurs in staat om vanuit een solide eerste concept te werken, in plaats van van een blanco pagina. Het sleutelwoord hier: eerste concept.
Waar de mens onmisbaar blijft
Hier is het eerlijke gedeelte. AI vervangt professioneel oordeel niet, en in fiscaliteit en recht staat oordeel centraal.
Complexe belastingstructurering en -planning vereisen inzicht in intentie, bedrijfscontext en regelgeving (inclusief grijze gebieden). AI-modellen getraind op historische gegevens zullen niet anticiperen op hoe belastingautoriteiten morgen een nieuwe structuur zouden kunnen interpreteren.
Procesvoering en advocatuur blijven ook menselijk terrein. Overtuiging, invloed, het lezen van een zaal en het opbouwen van argumenten uit schaarse feiten – dit alles vereist creativiteit en context die AI op dit moment niet betrouwbaar kan repliceren.
Ten slotte, misschien het meest kritieke: verantwoordelijkheid. Wanneer een door AI gegenereerde positie onjuist blijkt te zijn, moet iemand er nog steeds voor tekenen. De professionele verantwoordelijkheid blijft bestaan, ongeacht of een machine het antwoord heeft voorgesteld.
Wat vooruit telt
De meest effectieve fiscaliteit- en rechtprofessionals stellen niet de vraag “Zal AI mij vervangen?”, maar “Wat kan AI van mijn bordje afnemen, zodat ik me kan concentreren op wat mijn kennis en ervaring vereist?”.
Dat is waar de echte kans ligt. AI is een krachtige copiloot. Maar voorlopig zijn we nog steeds de piloten.
Bij Deloitte voeren we precies dat gesprek, en we zouden je graag erbij betrekken.
