Side-by-Side Package: Điều chỉnh mới trong thuế Tối thiểu toàn cầu

Ngay trong những ngày đầu năm 2026, Diễn đàn Hợp tác chung (Inclusive Framework) OECD/G20 về Chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận (BEPS) đã chính thức công bố “Side-by-Side Package”. Quy định này được ban hành sau khi nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đã bắt đầu áp dụng các quy định liên quan đến thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT) từ năm tài chính 2024.

Hiểu đúng về Side-by-Side Package

Side-by-Side Package được OECD công bố vào ngày 05/01/2026, đưa ra một loạt sửa đổi và hướng dẫn chi tiết nhằm hài hòa các định hướng chính sách và xây dựng các cơ chế giảm trừ trách nhiệm (GTTN) mang tính thực tiễn cao, qua đó hỗ trợ đơn giản hóa công tác quản lý và nghĩa vụ tuân thủ thuế ở các nước.

Các cơ chế Giảm trừ trách nhiệm (GTTN) được đưa ra tại khung thỏa thuận này bao gồm:

• GTTN vĩnh viễn theo Thuế suất thực tế đơn giản hóa: theo cơ chế này, thuế bổ sung sẽ được xem bằng 0 nếu quốc gia đánh giá có Thuế suất thực tế đơn giản hóa lớn hơn hoặc bằng 15% hoặc ghi nhận Lỗ đơn giản hóa.
• GTTN cho Ưu đãi thuế đạt chuẩn: cho phép các tập đoàn đa quốc gia (ĐQG) được giảm trừ một khoản thuế bổ sung liên quan đến các “Ưu đãi thuế đạt chuẩn” (Qualified Tax Incentives) khi tính toán thuế bổ sung. Đây là các ưu đãi thuế phản ánh yếu tố thực chất của hoạt động sản xuất kinh doanh và được xác định dựa trên chi phí phát sinh hoặc sản lượng sản xuất.
• GTTN theo cơ chế “Side-by-Side”: theo cơ chế này, thuế bổ sung theo nguyên tắc Tổng hợp thu nhập chịu thuế tối thiểu (IIR) và Quy định lợi nhuận chịu thuế dưới mức tối thiểu (UTPR) sẽ được xem bằng 0 đối với các tập đoàn ĐQG có công ty mẹ tối cao đặt tại nước áp dụng “Cơ chế Side-by-Side đạt chuẩn” – tức cơ chế áp dụng thuế tối thiểu đối với cả thu nhập trong nước và thu nhập ở nước ngoài (ví dụ như các tập đoàn có công ty mẹ tối cao đặt tại Hoa Kỳ). Một điểm các doanh nghiệp cần quan tâm là việc áp dụng GTTN theo cơ chế Side-by-Side sẽ không ảnh hưởng đến việc áp dụng QDMTT tại các quốc gia nơi tập đoàn ĐQG đang đầu tư và không khiến cho thuế bổ sung theo QDMTT tại các nước này bằng 0.

Như đã đề cập ở trên, mục tiêu của Side-by-Side Package nhằm giảm bớt gánh nặng tính toán, tuân thủ cho doanh nghiệp, thúc đẩy khả năng áp dụng rộng rãi và thống nhất các quy định liên quan đến Trụ cột 2 trong bối cảnh các nước thành viên của Diễn đàn Hợp tác chung đang từng bước nội luật hóa các quy định về thuế Tối thiểu toàn cầu. Tuy nhiên, cần lưu ý ‎rằng các cơ chế này không loại bỏ việc áp dụng QDMTT, trên thực tế QDMTT vẫn giữ vai trò then chốt, cho phép mỗi quốc gia bảo toàn quyền đánh thuế đối với phần thuế bổ sung phát sinh khi mức thuế suất thực tế tại quốc gia đó thấp hơn ngưỡng 15%.

Thấy gì sau mùa kê khai QDMTT đầu tiên ở Việt Nam

Theo Nghị quyết số 107/2023/QH15, Việt Nam đã bắt đầu áp dụng các quy định liên quan đến thuế Tối thiểu toàn cầu (bao gồm hai nguyên tắc chính là IIR và QDMTT) từ năm tài chính 2024 đối với các tập đoàn ĐQG có doanh thu hợp nhất toàn cầu từ 750 triệu EUR trở lên.

Sau mùa kê khai QDMTT đầu tiên, bà Đặng Mai Kim Ngân, Phó Tổng Giám đốc, Dịch vụ Tư vấn Thuế, Deloitte Việt Nam ghi nhận một số điểm nổi bật theo quan sát thực tế:

Đầu tiên là việc chuẩn hóa dữ liệu kế toán cho mục đích tính toán Thuế suất thực tế. Mặc dù nhiều doanh nghiệp đã có sự chuẩn bị nhất định về mặt kỹ thuật và dữ liệu, thực tế cho thấy không ít doanh nghiệp vẫn bước đầu gặp lúng túng trong việc thu thập, phân loại và xử lý nguồn dữ liệu kế toán phù hợp để phục vụ việc tính toán Thuế suất thực tế theo các quy định về thuế Tối thiểu toàn cầu tại Việt Nam. Khác với việc xác định nghĩa vụ thuế TNDN hàng năm vốn dựa trên dữ liệu kế toán lập theo chuẩn mực kế toán Việt Nam, việc tính toán Thuế suất thực tế và số thuế TNDN bổ sung theo cơ chế QDMTT đòi hỏi doanh nghiệp phải sử dụng báo cáo tài chính được lập theo chuẩn mực kế toán dùng cho mục đích lập báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao. Sự khác biệt này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp trong việc đồng bộ hóa hệ thống dữ liệu và quy trình báo cáo ở cấp độ quốc gia và tập đoàn.

Thứ hai, chi phí tuân thủ tăng cao. Dễ thấy nhất là ở các tập đoàn ĐQG đang được hưởng ưu đãi thuế TNDN ở Việt Nam, chi phí thuế TNDN bổ sung qua kê khai QDMTT đã tăng đáng kể, phần nào gây áp lực lớn lên dòng tiền và lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp. Ngay cả ở các tập đoàn ĐQG thuộc đối tượng kê khai QDMTT ở Việt Nam nhưng không phát sinh số thuế phải bổ sung, việc áp dụng các quy tắc tính toán phức tạp theo quy định mới cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn về mặt nhân sự cũng như các nguồn lực hỗ trợ bên cạnh việc đầu tư vào hệ thống và quy trình nội bộ để đảm bảo việc thu thập dữ liệu đạt chuẩn, kịp thời và hiệu quả.

Thứ ba, tâm lý dè dặt của doanh nghiệp khi xem xét tiếp tục áp dụng ưu đãi thuế TNDN. Có thể thấy rằng, các ưu đãi thuế TNDN mà doanh nghiệp đang được hưởng trước năm tài chính 2024 đã phần nào suy giảm hiệu quả trong bối cảnh áp dụng thuế Tối thiểu toàn cầu, hoặc chỉ còn tác động hạn chế khi doanh nghiệp phải kê khai và nộp phần thuế bổ sung để đưa mức thuế suất thực tế lên 15% tại Việt Nam. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc các ưu đãi thuế trở nên hoàn toàn không còn ý nghĩa trong mọi trường hợp. Trên thực tế, nếu được rà soát và áp dụng một cách thận trọng và có chọn lọc, các ưu đãi thuế TNDN vẫn có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 5% chi phí thuế so với việc phải chịu thuế suất thuế TNDN phổ thông 20%. Ngược lại, việc doanh nghiệp chủ động từ bỏ hoặc không tiếp tục đánh giá khả năng duy trì ưu đãi thuế có thể dẫn đến hệ quả là phải chịu mức thuế suất tiêu chuẩn 20%, qua đó làm gia tăng đáng kể chi phí thuế và ảnh hưởng bất lợi đến hiệu quả tài chính tổng thể.

Như vậy, bước vào năm thứ hai áp dụng QDMTT, nhiều tập đoàn ĐQG đã bắt đầu cảm nhận rõ sự khác biệt trong cách thức tuân thủ thuế bên cạnh việc khai thuế TNDN truyền thống hàng năm. Đây sẽ là giai đoạn mà các doanh nghiệp nên bắt đầu xem xét lại cấu trúc thuế và tìm kiếm chiến lược tuân thủ thuế Tối thiểu toàn cầu một cách hiệu quả hơn, đặc biệt trong bối cảnh Side-by-Side Package có thể sẽ được nội luật hóa trong thời gian tới với kỳ vọng sẽ góp phần giảm bớt gánh nặng tuân thủ đối với các doanh nghiệp đã và đang thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ kê khai QDMTT tại Việt Nam. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng các cơ chế đơn giản hóa này chủ yếu mang tính hỗ trợ về mặt kỹ thuật và quy trình, chứ không làm thay đổi bản chất nghĩa vụ thuế hay vai trò trung tâm của QDMTT trong việc bảo toàn quyền đánh thuế của Việt Nam đối với phần thuế bổ sung phát sinh trong nước.

Từ góc độ doanh nghiệp, kinh nghiệm từ mùa kê khai đầu tiên cho thấy việc tiếp cận QDMTT và Side-by-Side Package không nên dừng lại ở mục tiêu “đáp ứng yêu cầu tuân thủ”. Thay vào đó, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng lộ trình dài hạn, bao gồm việc đánh giá lại hiệu quả của các ưu đãi thuế hiện hữu cũng như khả năng đáp ứng các điều kiện để tiếp tục hoặc chuyển sang áp dụng các hình thức ưu đãi thuế phù hợp khác, nâng cấp hệ thống dữ liệu và quy trình báo cáo nội bộ, bên cạnh việc tăng cường phối hợp giữa các bộ phận tài chính, thuế và công nghệ thông tin ở cả cấp độ quốc gia và tập đoàn. Hướng tiếp cận này không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các cơ chế đơn giản hóa trong giai đoạn tiếp theo, mà còn góp phần kiểm soát rủi ro, tối ưu hóa chi phí thuế và nâng cao mức độ sẵn sàng trong bối cảnh thuế Tối thiểu toàn cầu tiếp tục được hoàn thiện và triển khai sâu rộng tại Việt Nam.