Hoe Rotterdam werkt aan weerbare wijken
Wat als in jouw wijk dagenlang de stroom uitvalt?
Het is een situatie waar je liever niet aan denkt, maar inmiddels realistisch blijkt, zoals de stroomstoringen in Berlijn, Spanje en Portugal laten zien. Ook in Nederland groeit het besef dat langdurige uitval grote gevolgen kan hebben. In Rotterdam wordt daarom actief gezocht naar manieren waarop bewoners zich op wijkniveau beter kunnen voorbereiden.
In Rotterdam-Bloemhof wordt dat concreet. De gemeente, Albert Heijn, Deloitte, de Veiligheidsregio en het Rode Kruis werken samen aan een pilot die laat zien hoe weerbaarheid in de praktijk kan worden georganiseerd, met bewoners als essentiële partners.
De aanleiding ligt in een inspiratiereis naar Finland, waar maatschappelijke weerbaarheid al decennia onderdeel is van het dagelijks leven. Dit leidde tot de vorming van een kopgroep van 25 publiek, private en maatschappelijke organisaties die samen bouwen aan een weerbaar Nederland. De pilot in Bloemhof is een eerste stap om te ontdekken wat lokaal mogelijk is. Centraal staat daarbij de vraag: hoe zorgen we dat bewoners zichzelf de eerste 72 uur van een crisis kunnen redden?
Want als er echt een crisis uitbreekt, kunnen hulpdiensten niet iedereen tegelijk bereiken.
Weerbaarheid begint in de wijk
Bloemhof is bewust gekozen. De wijk staat bekend om haar hechte netwerk, sterke informele structuur en ook kwetsbaarheid.
“Bloemhof is een wijk met enorme kracht, maar ook kwetsbaar bij een grote verstoring.” zegt Nienke Riemersma, programmadirecteur weerbaarheid bij de gemeente Rotterdam. “Daarom wilden we samen met bewoners onderzoeken wat zij zelf kunnen doen als voorzieningen wegvallen. Hun kennis is daarbij onmisbaar.”
Edith van der Reijden, directeur risico- en crisisbeheersing bij de Veiligheidsregio vult aan: “De klassieke crisisorganisatie is ingericht op acute incidenten, niet op dagenlange uitval. Dat vraagt om een andere manier van werken, waarin bewoners, publiek-private samenwerking en lokale netwerken centraal staan.”
Beeld: Rhalda Jansen
Een brede samenwerking
De kracht van het initiatief zit in de veelzijdige samenwerking. Albert Heijn speelt een rol in dagelijkse voedselvoorziening, het Rode Kruis brengt ervaring met noodhulp en vrijwilligersnetwerken mee, de gemeente weet wat er speelt in de wijk en de Veiligheidsregio verbindt de pilot aan bestaande crisisstructuren. Deloitte is de verbindende en analytische partner en helpt om de inzichten te vertalen naar een aanpak die later ook in andere wijken kan worden toegepast.
Sjoerd van der Smissen, partner en industrie lead publieke sector bij Deloitte, verwoordt het zo: “Weerbaarheid moet je samen organiseren. Dat vraagt dat we van ‘ik’ naar ‘wij’ bewegen. Daarom zetten wij onze expertise in om partners en bewoners te helpen bouwen aan een samenleving die sterker staat als het erop aankomt.”
“Weerbaarheid moet je samen organiseren. Dat vraagt dat we van ‘ik’ naar ‘wij’ bewegen".
- Sjoerd van der Smissen, Deloitte
De pilotavonden: scenario’s oefenen
Tijdens twee avonden in Bloemhof gingen bewoners, vrijwilligers en organisaties met elkaar in gesprek over een realistisch scenario: langdurige stroomuitval. In kleine groepen werd stap voor stap verkend wat er gebeurt als de stekker er dagenlang uitgaat.
Bewoners brachten in kaart wie in de straat extra hulp nodig heeft, wat er nog werkt zonder stroom en waar mensen naartoe kunnen als pinbetalingen, internet of koelkasten uitvallen. De gesprekken werden snel concreet: van het delen van etenswaren en rood-groene hulpsignalen uit het raam tot het opzetten van informele hulproutes en jongeren die boodschappen rondbrengen.
Door samen te oefenen bouwen bewoners vertrouwen op en versterken ze hun netwerk. André Meeder, regiomanager bij het Rode Kruis, zag iets belangrijks gebeuren: “Er kwamen mensen naar voren die zeiden: ‘Geef mij die training. Ik help mijn wijk.’ Dat is precies wat samenredzaamheid betekent.”
Ook voor het bedrijfsleven waren de bijeenkomsten waardevol. Ruud Limmen, hoofd incident management team bij Albert Heijn: “Bij een stroomstoring sluit een winkel normaal direct. Maar wat kun je dan wél betekenen voor de wijk? Deze sessies gaven inzichten die we anders niet hadden opgedaan. Het laat zien hoeveel kracht in samenwerking zit.”
Beeld: Rhalda Jansen
De opbrengst: concrete ideeën én meer verbinding
De sessies leverden tastbare ideeën op, maar misschien nog belangrijker was de onderlinge verbinding. Samen bedachten bewoners noodplannen en spraken ze over manieren om naar elkaar om te kijken. Zo groeit een netwerk van mensen die weten wat ze voor elkaar kunnen betekenen en hoe ze elkaar kunnen bereiken in tijden van nood.
De komende maanden wordt verder gewerkt aan het opzetten van lokale noodsteunpunten, vervolgtrainingen en herhaalsessies. Daarnaast worden de inzichten uit Bloemhof benut in bijeenkomsten in andere Rotterdamse wijken, zoals Crooswijk en Pendrecht-Zuidwijk.
Samen vooruit
De sessies in Bloemhof laten zien dat maatschappelijke weerbaarheid geen abstract beleidsbegrip is, maar iets dat mensen samen kunnen vormgeven. En dat iedereen, van bewoner tot bedrijf, daarin een rol heeft. Bewoners voelden zich gesterkt, organisaties kregen meer inzicht in elkaars rol en partners ervaarden hoe waardevol echte co-creatie in de wijk is.
De boodschap van de kopgroep is helder: we kunnen dit niet alleen. Iedereen heeft een rol, van bewoner tot bedrijf, en alleen door nu te investeren in samenwerking en kennis staan we straks sterker en maken we Nederland weerbaarder.
Er kwamen mensen naar voren die zeiden: "Geef mij die training. Ik help mijn wijk." Dat is precies wat samenredzaamheid betekent.
- André Meeder, Rode Kruis
Sjoerd van der Smissen
