Wybrane orzeczenia TSUE dotyczące rozliczeń VAT

Solidarna odpowiedzialność nabywcy możliwa po likwidacji dostawcy (wyrok TSUE z 11 grudnia 2025 r., C 121/24 Vaniz)

Sprawa dotyczyła bułgarskiej spółki transportowej, która kupowała i wynajmowała pojazdy. Nabywca odliczył od dokonanych zakupów VAT, a dostawca wykazał w swoich rozliczeniach podatek należny. Dostawca nie zapłacił jednak podatku bułgarskiemu fiskusowi, a w międzyczasie wszczęto wobec niego postępowanie upadłościowe, w wyniku którego został ostatecznie wykreślony z rejestru handlowego. Organ podatkowy, już po likwidacji dostawcy, wszczął kontrolę wobec nabywcy i przypisał mu solidarną odpowiedzialność za zaległy VAT (z odsetkami), uznając, że kupujący „wiedział lub powinien był wiedzieć”, że podatek nie zostanie zapłacony przez dostawcę.

TSUE potwierdził, że ustanie bytu prawnego dostawcy nie przekreśla możliwości dochodzenia VAT od podmiotu odpowiedzialnego solidarnie. Przypomniał, że istota odpowiedzialności solidarnej polega na tym, że wierzyciel może żądać zapłaty od wybranego dłużnika, a zniknięcie jednego z nich nie wygasza zobowiązania pozostałych.

Trybunał podkreślił, że celem tych rozwiązań jest zapewnienie skutecznego poboru VAT. Jednocześnie zaakcentował, że organy podatkowe muszą wykazać, że osoba solidarnie zobowiązana, sama korzystając z prawa do odliczenia, wiedziała lub powinna była wiedzieć, że osoba zobowiązana nie zapłaci podatku.

Uproszczenie dla transakcji trójstronnych możliwe przy 4 podmiotach w łańcuchu (wyrok TSUE z 3 grudnia 2025 r., T‑646/24 MS KLJUČAROVCI, d.o.o.)

Słoweńska spółka nabywała towary od dostawców zarejestrowanych dla celów VAT w Niemczech, a następnie odsprzedawała je podmiotom zidentyfikowanym dla celów VAT w Danii. Transport przebiegał bezpośrednio z Niemiec do Danii, a Spółka raportowała transakcje w Słowenii stosując uproszczenie właściwe dla transakcji trójstronnych, zakładając brak konieczności rejestracji w Danii.

W praktyce towary trafiły do magazynów w Danii i były odbierane przez różne spółki działające w imieniu duńskiego kontrahenta, na rzecz którego spółka słoweńska wystawiła faktury. W konsekwencji łańcuch obejmował cztery podmioty zarejestrowane w trzech państwach członkowskich, a całość była realizowana w ramach jednego transportu z Niemiec do Danii, przy czym ostatecznie to czwarty podmiot uzyskał prawo do rozporządzania towarem jak właściciel. Na tej podstawie słoweńskie organy uznały, że uproszczenie dla transakcji trójstronnych nie ma zastosowania, ponieważ w ramach jednego transportu doszło faktycznie do więcej niż dwóch dostaw, a towary nie zostały udostępnione formalnemu trzeciemu nabywcy, lecz jego klientowi.

Trybunał uznał jednak, że możliwość skorzystania z uproszczenia rozliczeń przewidzianego dla transakcji trójstronnych nie jest wykluczona tylko dlatego, że towar jest dostarczany „od razu” do czwartego podmiotu (klienta podmiotu trzeciego). Rozbudowanie łańcucha dostaw o kolejne ogniwa nie przekreśla samo w sobie możliwości zastosowania tzw. triangulacji. W praktyce oznacza to, że nawet przy łańcuchach obejmujących więcej niż trzy podmioty można analizować, czy regulacje dotyczące transakcji trójstronnych mogą znaleźć zastosowanie do „fragmentu” takiego łańcucha. Trybunał wyjaśnił również, że wiedza drugiego podmiotu w łańcuchu, że towar nie pojedzie do podmiotu trzeciego, lecz do jego klienta, jest neutralna dla spełnienia przesłanek skorzystania z uproszczenia.