Pomoc publiczna a status MŚP: NSA po raz pierwszy o wyroku Kerkosand

Jak wyrok TSUE w sprawie Kerkosand zmienił podejście do statusu MŚP?

We wrześniu 2020 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał istotny dla praktyki prawa pomocy publicznej wyrok. W sprawie Kerkosand Sąd uznał, że wieloletnia praktyka Komisji Europejskiej w zakresie wykładni art. 4 ust. 2 załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznająca niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014 r., str. 1) („Rozporządzenie 651/2014”) jest nieprawidłowa.

Ta praktyka polegała na bardzo restrykcyjnej wykładni przywołanego przepisu. Umożliwia on bowiem utrzymanie jeszcze przez określony czas posiadanego dotychczas statusu w zakresie wielkości (bycia MŚP) pomimo zmiany danych dotyczących zatrudnienia i sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Jednocześnie Komisja Europejska uważała, że jakkolwiek treść tego przepisu na to nie wskazywała to jednak wykładnia celowościowa przemawiała za przyjęciem, że rozwiązanie ujęte w art. 4 ust. 2 Załącznika I do rozporządzenia 651/2014 nie znajduje zastosowania w sytuacji, w której dochodzi do zmiany właściciela (udziałowca) spółki. To właśnie ta interpretacja została zakwestionowana w wyroku w sprawie Kerkosand. Sąd uznał, że żaden z argumentów prezentowanych przez Komisję nie uzasadnia przyjętego przez nią restrykcyjnego podejścia. W ocenie Sądu art. 4 ust. 2 załącznika I do rozporządzenia 651/2014 powinien zatem znajdować zastosowanie także w sytuacji, w której dochodzi do zmiany właściciela (udziałowca) beneficjenta wsparcia. 

Wyrok NSA w sprawie I GSK 645/23

Wyrok w sprawie Kerkosand spotkał się z różnymi reakcjami ze strony polskich instytucji udzielających wsparcia z funduszy publicznych, w tym unijnych.  Niestety, liczba sporów jakie na kanwie wykładni art. 4 ust. 2 załącznika I do rozporządzenia 651/2014 trafiła do sądów administracyjnych była tak nieliczna, że przez lata tylko raz sąd administracyjny, a dokładniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie miał okazję wypowiedzieć się wprost w temacie znaczenia wyroku w sprawie Kerkosand.

Dopiero w tym roku możliwość wypowiedzenia się w temacie tego orzeczenia nadarzyła się Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (NSA). W wyroku z 11 marca 2026 r. w sprawie o sygn. akt I GSK 645/23 NSA stwierdził, że:

• Art. 4 ust. 2 załącznika I do Rozporządzenia 651/2014 znajduje zastosowanie do transakcji zmiany właściciela (udziałowca) przedsiębiorstwa. Jak podkreślił NSA „Załącznik I ani też inne obowiązujące przepisy prawa nie przewidują żadnej szczególnej regulacji odnośnie do przekroczenia ww. pułapów w związku z nabyciem akcji beneficjenta przez inne przedsiębiorstwo”
• W konsekwencji NSA uznał, że „skarżąca kasacyjnie trafnie dowodzi, że opierając się na literalnej treści Załącznika I oraz odnosząc ją do sytuacji beneficjenta, w związku z nabyciem 100% jej akcji przez Fabrykę [...] sp. z o.o., należałoby przyjąć, że jakkolwiek doszło do przekroczenia pułapów osobowych i finansowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 Załącznika I, to jednak zjawisko to nie powtórzyło się jeszcze w okresie dwóch kolejnych okresów obrachunkowych. Tym samym nie doszło do zmiany statusu beneficjenta”.
• Wcześniejsza linia orzecznicza NSA, zapadła jeszcze przed wyrokiem w sprawie Kerkosand, nie może być już uwzględniona w zakresie w jakim pozostaje w sprzeczności z orzeczeniem w sprawie Kerkosand. Jak ujął to NSA „wyrok sygn. akt II GSK 5186/16 zapadł zanim pojawił się w obrocie prawnym omówiony wyżej wyrok TSUE z 9 września 2020 r. w sprawie T-745/17, który podważył część wcześniejszego podejścia sądów krajowych”.

Zasygnalizowany wyrok NSA potwierdza, że uwzględnienie wniosków wynikających z orzeczenia w sprawie Kerkosand stanowi obowiązek instytucji udzielających wsparcia w oparciu o Rozporządzenie 651/2014. Jeżeli dotychczas istniały po ich stronie jakiekolwiek opory w tym zakresie to stanowisko NSA powinno stanowić ostateczny dowód, że nie były one uzasadnione.  

Zmiana statusu MŚP przy zmianie udziałowca – jakie wnioski dla beneficjentów pomocy publicznej?

Z perspektywy beneficjentów wsparcia wyrok NSA dostarcza kolejnych istotnych argumentów do dyskusji z odpowiednimi instytucjami w kontekście wpływu planowanej transakcji zmiany udziałowca na posiadany status i idące za tym konsekwencje (np. uzyskanie zgody na zmianę udziałowca w okresie trwałości). Jeżeli planujcie państwo taką transakcję i obawiacie się jej wpływu na pozyskane dotychczas wsparcie to zapraszamy do kontaktu.