Koniec MDR dla samorządów? Jakie zmiany czekają JST od października 2026 r.

Jednostki samorządu terytorialnego od wielu lat mierzą się z licznymi obciążeniami administracyjnymi związanymi z raportowaniem schematów podatkowych, czyli tzw. MDR-ów (z angielskiego „Mandatory Disclosure Rules”). W praktyce obejmowały one między innymi sporządzenie i stosowanie procedur regulujących kwestie raportowania schematów podatkowych, zapewnienie cyklicznych szkoleń dla przedstawicieli JST w zakresie wypełniania obowiązków dot. MDR, ale przede wszystkim dokonywanie szczegółowej analizy transakcji mających miejsce w JST pod kątem ustalenia, czy dane czynności stanowią uzgodnienie spełniające przesłanki uznania za schemat podatkowy. W sytuacji wystąpienia schematu podatkowego kolejnymi obowiązkami JST były w szczególności odpowiednie zaraportowanie do Szefa KAS schematu podatkowego, jak również działań związanych z wdrażaniem schematu oraz korzyści w związku z nim osiąganych. Niewywiązanie się z któregokolwiek z tych obowiązków może skutkować odpowiednimi sankcjami.

Wkrótce sytuacja ta ulegnie istotnej zmianie.

Nowelizacja Ordynacji podatkowej przewiduje bowiem zniesienie od 1 października 2026 r. obowiązku raportowania krajowych schematów podatkowych oraz wyłączenie obowiązku raportowania w stosunku do uzgodnień dotyczących VAT i akcyzy. Dla JST jest to bardzo dobra wiadomość, bowiem zmiana drastycznie ograniczy zakres obowiązków administracyjnych i może w praktyce pozwolić w wielu przypadkach zrezygnować z procedur oraz procesów związanych z raportowaniem schematów podatkowych.

Nie oznacza to jednak, że temat schematów podatkowych całkowicie znika z samorządowej rzeczywistości. Co więcej, najbliższe tygodnie mogą być dobrym momentem na uporządkowanie dotychczasowych obowiązków w zakresie MDR.

Koniec krajowego MDR – istotne uproszczenie dla JST

Jak wspomniano wyżej, najważniejsza zmiana od 1 października br. polegać będzie na zniesieniu obowiązku raportowania krajowych schematów podatkowych oraz wyłączeniu obowiązku raportowania w stosunku do uzgodnień dotyczących VAT i akcyzy. Dotychczas w praktyce samorządów obowiązki w zakresie raportowania MDR dotyczyły przede wszystkim sytuacji związanych z odzyskiwaniem VAT, a zatem w zdecydowanej większości od 1 października 2026 r. co do zasady nie będzie już konieczności raportowania takich schematów. W praktyce oznacza to ograniczenie obciążeń administracyjnych oraz możliwość uproszczenia funkcjonujących w JST procesów związanych z MDR.

Nie każdy MDR znika

Zniesienie obowiązku raportowania krajowych schematów podatkowych nie oznacza jednak całkowitego odejścia od regulacji MDR. Nadal obowiązywać będą przepisy dotyczące schematów transgranicznych w zakresie podatków innych niż VAT i akcyza. I choć transakcje zagraniczne w praktyce JST występują rzadko, warto o tym pamiętać, zwłaszcza że w odniesieniu do schematów zagranicznych nowe przepisy w niektórych obszarach są bardziej rygorystyczne.

W dużym uproszeniu można więc stwierdzić, że 1 października 2026 r. kwestia MDR nie zniknie całkowicie, lecz z pewnością stanie się dla JST sprawą o istotnie węższym zakresie zastosowania.

Co z krajowymi schematami, które już zostały zidentyfikowane?

W tym miejscu szczególnego znaczenia nabierają przepisy przejściowe. Samo wejście w życie nowych regulacji nie oznacza automatycznie, że wszystkie dotychczasowe obowiązki związane z krajowymi schematami przestaną istnieć z dniem 1 października. Jeżeli bowiem termin wykonania obowiązków dot. krajowego schematu podatkowego przypada do 30 października 2026 r. włącznie, do wykonania tych obowiązków należy stosować przepisy dotychczasowe.

Powyższe oznacza, że JST powinny już teraz przeanalizować prowadzone sprawy MDR i ustalić, czy w odniesieniu do którejkolwiek z nich obowiązki raportowe będą jeszcze musiały zostać wykonane na dotychczasowych zasadach. Szczególnej uwagi wymagają zwłaszcza sprawy, w których schemat został już zidentyfikowany, ale nie wszystkie obowiązki MDR zostały wykonane, złożono już informację MDR-1, czy w których termin wykonania określonego obowiązku przypada w okresie przejściowym.

Mając na uwadze powyższe, JST nie powinny uznać z dniem 1 października tematyki MDR za całkowicie nieistniejącą.

Czy procedura MDR nadal będzie potrzebna?

Wchodzące w życie zmiany mogą mieć również znaczenie dla procedur MDR. Nowelizacja przewiduje bowiem uchylenie obowiązku posiadania procedury dotyczącej przeciwdziałania niewywiązywaniu się z obowiązku przekazywania informacji o schematach podatkowych.

W JST bardzo często funkcjonują wewnętrzne procedury dotyczące raportowania schematów podatkowych, które określają między innymi zasady identyfikacji i raportowania MDR. Warto podkreślić, że uchylenie ustawowego obowiązku posiadania procedury MDR nie musi oznaczać, że każda JST powinna automatycznie usunąć wszystkie wewnętrzne mechanizmy dotyczące MDR. Podobnie należy pamiętać, że zmiany w Ordynacji podatkowej nie przekreślają dotychczasowych obowiązków JST w okresie przed 1 października 2026 r. Co warte podkreślenia, wywiązywanie się z tych obowiązków potencjalnie w dalszym ciągu może być przedmiotem weryfikacji ze strony władz skarbowych.

Mając na uwadze powyższe, dla JST, które wdrożyły procedury MDR, rekomendowane byłoby odpowiedzenie sobie na kilka praktycznych pytań, przykładowo, czy po zmianie przepisów procedura nadal jest potrzebna w dotychczasowym kształcie, czy powinna zostać uchylona, a może zasadne będzie pozostawienie części jej postanowień. Odpowiedź na te pytania będzie zależała przede wszystkim od zakresu posiadanej procedury MDR, dotychczasowego występowania w JST schematów podatkowych oraz aktualnej specyfiki działalności JST.

Zmiana przepisów to dobry moment na uporządkowanie MDR

Planowana zmiana przepisów może być dla JST nie tylko okazją do ograniczenia obowiązków, ale również do uporządkowania kwestii, które przez lata narastały w związku z funkcjonowaniem MDR.

Warto w szczególności przeanalizować dotychczasowe obowiązki JST związane z MDR, zidentyfikować otwarte sprawy dotyczące krajowych schematów podatkowych, zweryfikować terminy wykonania obowiązków przypadających w okresie przejściowym, zweryfikować, czy JST realizuje transakcje, które mogą skutkować obowiązkami dotyczącymi schematów transgranicznych, przeanalizować funkcjonującą w JST procedurę MDR i ocenić zasadność jej dalszego obowiązywania,  w razie potrzeby przygotować dokumenty skutkujące formalnymi zmianami w obowiązujących aktualnie procedurach.

Jest to szczególnie istotne w przypadku średnich i większych JST, w których potencjalne uzgodnienia stanowiące element schematu podatkowego mogą powstawać w różnych wydziałach, jednostkach organizacyjnych czy należących do nich spółkach komunalnych.

Podsumowanie

Zniesienie obowiązku raportowania krajowych schematów podatkowych należy zasadniczo ocenić pozytywnie z perspektywy JST. Ograniczenie obowiązków dot. MDR oznacza mniej formalności i mniejsze obciążenie administracyjne związane z analizą oraz raportowaniem krajowych uzgodnień, w tym w szczególności dotyczących podatku VAT.

Nie oznacza to jednak, że o kwestii raportowania schematów podatkowych można całkowicie zapomnieć.

Po pierwsze, niewywiązanie się z dotychczasowych obowiązków w zakresie raportowania MDR nadal będzie zagrożone sankcjami. Po drugie, w okresie przejściowym nadal mogą występować obowiązki dotyczące krajowych schematów podatkowych. Po trzecie, pozostaną w mocy przepisy dotyczące raportowania schematów transgranicznych w zakresie podatków innych niż VAT i akcyza. Po czwarte, konieczne może być uporządkowanie funkcjonujących w JST procedur wewnętrznych i formalne dostosowanie ich do nowych regulacji.

Dlatego warto już teraz poświęcić nieco czasu na przegląd dotychczasowego procesu raportowania MDR w JST i odpowiedzieć na podstawowe pytania: czy wszystkie obowiązki dot. MDR były dotychczas spełnione przez JST, które obowiązki pozostają aktualne, które wygasną, jakie sprawy należy jeszcze zakończyć oraz co zrobić z funkcjonującą procedurą MDR?

Dobrze przeprowadzona analiza pozwoli nie tylko mieć komfort, że w odniesieniu do przeszłości JST spełniła wszystkie wymogi dot. raportowania schematów podatkowych, lecz także prawidłowo przejść przez okres przejściowy oraz – zwłaszcza w przypadku JST dokonujących transakcji zagranicznych – realnie uprościć funkcjonujące w JST procesy dotyczące raportowania MDR.