Pojęcie programu pomocowego – istotny dla polskiej praktyki wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

26 marca 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-58/25 Fremoluc dotyczącej pytania prejudycjalnego belgijskiego trybunału konstytucyjnego. 

Przyjęte przez region flamandzki przepisy zezwalały gminom, w których ceny nieruchomości były szczególnie wysokie, na ustanowienie mechanizmu przewidującego wypłatę sprzedawcom niektórych gruntów lub niektórych lokali mieszkalnych części ceny kupna danych gruntów na rachunek nabywcy, który spełnia warunki odnoszące się do jego sytuacji społecznej i jego związku z daną gminą. W ten sposób gmina mogła wspomóc osoby znajdując się w trudnej sytuacji w uzyskaniu miejsca zamieszkania.

Belgijski trybunał konstytucyjny analizując sporne przepisy powziął wątpliwości czy zaskarżony do niego dekret regionu flamandzkiego pociąga za sobą udzielenie nielegalnej pomocy publicznej.

Wyrok TSUE

Analizując pytanie prejudycjalne Trybunał uznał, że odpowiedź na pytanie belgijskiego trybunału konstytucyjnego wymaga rozstrzygnięcia, który z aktów prawnych należy uznać za podstawę ewentualnej pomocy publicznej. Czy będą to przepisy dekretu przyjętego przez region flamandzki, czy też będą to dopiero przepisy przyjęte przez gminy, które będą chciały skorzystać z mechanizmu uregulowanego w dekrecie.

Odpowiedź na tak postawione pytanie była o tyle istotna, że determinuje ona który organ i jakie regulacje jest on zobowiązany notyfikować do Komisji Europejskiej w trybie art. 108 ust. 3 TFUE. Jeżeli podstawą udzielenia pomocy publicznej byłby dekret regionu flamandzkiego to wówczas notyfikacji tego dekretu powinien dokonać region. Jeżeli natomiast podstawą pomocy publicznej byłyby akty prawne przyjmowane przez gminę na podstawie dekretu to wówczas ta gmina będzie zobowiązana zgłosić owe akty prawne do Komisji Europejskiej.

Po przeprowadzeniu postępowania, Trybunał uznał, że analizowane przez niego przepisy dekretu przyznają gminom szeroki zakres uznania. To one decydują bowiem czy w ogóle stosować mechanizm wsparcia finansowego na ich terytorium, jak i określają istotne elementy tego mechanizmu oraz rozmiar wsparcia finansowego, które może zostać przyznany.

W efekcie Trybunał uznał, że dekret nie stanowi sam w sobie programu pomocowego, a co za tym idzie – nie podlegał on obowiązkowi notyfikacji do Komisji Europejskiej.

Znaczenie definicji programu pomocowego w prawie pomocy publicznej

Pojęcie programu pomocowego odgrywa istotną rolę w kontekście prawa pomocy publicznej, gdyż to on podlega notyfikacji do Komisji Europejskiej w trybie art. 108 ust. 3 TFUE. Ponadto, to program pomocowy stanowi przedmiot obowiązków o charakterze informacyjnym i sprawozdawczym w kontekście rozporządzeń w sprawie wyłączeń blokowych. Prawidłowe zatem zidentyfikowanie który akt prawny stanowi program pomocowy odgrywa kluczową rolę w procesie zapewnienia zgodności planowanej pomocy z prawem pomocy publicznej. Błąd w tym zakresie może bowiem ostatecznie prowadzić do naruszenia art. 108 ust. 3 TFUE co prowadzi do wielu poważnych konsekwencji (np. nieważności aktu prawnego).

Wagę prawidłowego rozumienia definicji programu pomocowego potwierdza także polska Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. 2026 poz. 500, Ustawa o pomocy publicznej). Szereg przepisów tego aktu prawnego odwołuje się bowiem do pojęcia programu pomocowego (zgodnie z jego rozumieniem przyjętym w prawie unijnym) jako elementu definiującego kto i co powinien zgłosić lub notyfikować do właściwych organów, czy to krajowych czy też unijnych.

Konsekwencje wyroku w sprawie Fremoluc dla praktyki w zakresie pomocy publicznej

Przyjęta przez Trybunał Sprawiedliwości definicja programu pomocowego pociąga za sobą szereg konsekwencji. Patrząc z perspektywy praktycznej najistotniejsza z nich to konieczność ponownej weryfikacji przez właściwe organy czy został dopełniony wymóg gwarantujący, że pomoc publiczna jest legalna. Jeżeli bowiem do Komisji Europejskiej nie został zgłoszony lub notyfikowany właściwy akt prawny (stanowiący program pomocowy) to wówczas udzielana w oparciu o jego przepisy pomoc publiczna będzie nielegalna.

Niestety już na pierwszy rzut oka można dostrzec szereg obszarów, gdzie kwestia ta będzie wymagała gruntownej analizy. Zarówno rozwiązania zawarte w Ustawie o pomocy publicznej i w innych aktach prawnych przewidujących udzielanie pomocy np. w Ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. 2025 poz. 707), jak i wypracowana na ich gruncie praktyka wskazują, że ryzyko wystąpienia nielegalnej pomocy publicznej będzie istotne.

Obserwujemy rosnące zainteresowanie organów kontrolnych i nadzorczych tematem pomocy publicznej. Tym bardziej należy podkreślić znaczenie ww. wyroku dla krajowej praktyki, bo konsekwencje nielegalnej pomocy publicznej mogą być dotkliwe. Jeśli w ramach działalności JST były realizowane programy pomocowe, to jest dobry moment na zweryfikowanie, czy ww. wyrok może tu mieć zastosowanie.