Przegląd podatkowy: VAT

Wybrane orzeczenia

Cesja wierzytelności nie przenosi prawa do korekty VAT przy nieściągalności należności (wyrok Sądu UE z 22 kwietnia 2026 r., T‑233/25, Mokoryte)

W ramach inwestycji budowlanej wykonawca powierzył część prac podwykonawcy. Inwestor nie zapłacił wykonawcy, a następnie został wykreślony z rejestru po zakończeniu postępowania upadłościowego. W celu rozliczenia części własnego zadłużenia wobec podwykonawcy wykonawca przeniósł na niego wierzytelność przysługującą mu wobec inwestora. Podwykonawca uznał, że skoro wierzytelność ta nie została spłacona, może skorygować VAT należny.

Sąd UE nie podzielił tego stanowiska. Uznał, że prawo do obniżenia podstawy opodatkowania na podstawie art. 90 dyrektywy VAT jest związane z konkretną opodatkowaną transakcją i podatnikiem, który ją wykonał oraz rozliczył VAT. W relacji wykonawca-inwestor ewentualne prawo do korekty mogło przysługiwać wykonawcy, a nie podwykonawcy, który jedynie nabył wierzytelność. Sama cesja nie przenosi na cesjonariusza uprawnienia do korekty VAT od transakcji, której nie był on dostawcą ani usługodawcą.

Jednocześnie w relacji podwykonawca-wykonawca Sąd UE wskazał, że wynagrodzenie podwykonawcy zostało zaspokojone poprzez zapłatę oraz cesję wierzytelności mającej wartość ekonomiczną. Nie można więc traktować późniejszej nieściągalności wierzytelności wobec inwestora jako braku zapłaty za usługę świadczoną przez podwykonawcę na rzecz wykonawcy.

Korekty cen transferowych nie są automatycznie wynagrodzeniem za usługę dla celów VAT (wyrok TSUE z 13 maja 2026 r., C‑603/24, Stellantis Portugal)

Portugalska spółka dystrybucyjna kupowała samochody od producentów z grupy i odsprzedawała je dealerom. Dealerzy wykonywali naprawy gwarancyjne i związane z wadami fabrycznymi, a ich koszty obciążały dystrybutora. Koszty te, obok innych kosztów operacyjnych, były uwzględniane w mechanizmie okresowych korekt cen transferowych, dokumentowanych notami kredytowymi lub debetowymi, tak aby dystrybutor osiągnął uzgodnioną marżę. Portugalski organ uznał, że korekty stanowią wynagrodzenie za usługi naprawcze świadczone na rzecz producentów.

TSUE uznał, że sama okoliczność dokonania korekty cen transferowych nie przesądza o istnieniu odpłatnej usługi. Aby transakcja podlegała VAT jako świadczenie usług, musi istnieć bezpośredni związek między konkretnym świadczeniem a otrzymanym wynagrodzeniem oraz stosunek prawny, w ramach którego strony wymieniają wzajemne świadczenia. W analizowanej sprawie mechanizm korekty służył dostosowaniu rentowności dystrybutora i uwzględniał szeroki katalog kosztów, a nie wyodrębnione usługi naprawcze świadczone na rzecz producentów.

Trybunał wskazał jednak, że ocena zależy od treści umów i rzeczywistego charakteru rozliczeń. Jeżeli z ustaleń między stronami wynikałoby wyraźne zobowiązanie do świadczenia określonych usług oraz wynagrodzenie bezpośrednio przypisane do tych usług, korekta mogłaby być oceniana inaczej.

Odliczenie VAT od wyjazdu integracyjnego może obejmować także współpracowników (wyrok NSA z 15 maja 2026 r., I FSK 1720/23)

Sprawa dotyczyła prawa do odliczenia VAT od wydatków na organizację wyjazdu integracyjnego w części przypadającej na współpracowników spółki, w tym osoby współpracujące w modelu B2B oraz na podstawie umów cywilnoprawnych.

Spółka z branży IT organizowała wyjazd integracyjny dla całych zespołów projektowych, obejmujących zarówno pracowników, jak i współpracowników. Wskazywała, że w jej modelu działalności współpracownicy są stałym elementem zespołów, uczestniczą w projektach na zasadach zbliżonych do pracowników, a jakość komunikacji, wymiana wiedzy i integracja mają bezpośrednie znaczenie dla efektywności realizowanych usług. Wyjazd obejmował m.in. elementy integracyjne, organizacyjne i komunikacyjne, a jego celem było wzmocnienie współpracy w zespołach oraz poprawa jakości pracy przy projektach.

Dyrektor KIS wydając interpretację indywidualną odmówił spółce prawa do odliczenia VAT w części dotyczącej współpracowników. Uznał, że wydatki te służą przede wszystkim ich celom osobistym, związanym z rekreacją i udziałem w wydarzeniu integracyjnym, a nie działalności gospodarczej spółki. W ocenie organu sam fakt, że współpracownicy realizują zadania na rzecz spółki, nie wystarczał do uznania wydatków za związane z czynnościami opodatkowanymi. WSA w Warszawie uchylił jednak tę interpretację, a NSA oddalił skargę kasacyjną organu.

NSA potwierdził, że prawo do odliczenia VAT nie może być wykluczone wyłącznie dlatego, że uczestnikami wyjazdu są osoby niebędące pracownikami. Kluczowe znaczenie ma rzeczywisty związek wydatku z działalnością opodatkowaną podatnika. Jeżeli współpracownicy funkcjonują jako element zespołów projektowych, a ich integracja, komunikacja i zaangażowanie wpływają na jakość oraz efektywność usług świadczonych przez spółkę, wydatki na ich udział w wyjeździe mogą zdaniem NSA mieć pośredni związek z działalnością gospodarczą.

Wydanie towarów oszustowi podszywającemu się pod kontrahenta nie jest dostawą towarów dla celów VAT (wyrok NSA z 7 maja 2026 r., I FSK 1641/23)

Sprawa dotyczyła skutków VAT wydania towarów podmiotowi, który podszył się pod rzeczywistego kontrahenta. NSA potwierdził, że w takich okolicznościach nie dochodzi do odpłatnej dostawy towarów, lecz do sytuacji zbliżonej do kradzieży.

Spółka planowała sprzedaż towarów na rzecz zagranicznego kontrahenta. Towary zostały wydane z magazynu i przekazane do transportu na podstawie dokumentów przygotowanych w związku z planowaną transakcją. Następnie okazało się jednak, że osoba lub podmiot uczestniczący w odbiorze towarów podszywał się pod kontrahenta, a spółka nie otrzymała zapłaty. Zdarzenie zostało zgłoszone organom ścigania.

Spółka wystąpiła o interpretację, pytając m.in., czy wydanie towarów w takich okolicznościach stanowi dostawę towarów opodatkowaną VAT oraz czy zachowuje prawo do odliczenia VAT naliczonego związanego z nabyciem lub wytworzeniem tych towarów. Dyrektor KIS uznał, że mimo oszustwa doszło do dostawy towarów podlegającej opodatkowaniu VAT, ponieważ towary zostały faktycznie wydane innemu podmiotowi. Jednocześnie organ potwierdził prawo do odliczenia podatku naliczonego.

WSA w Krakowie uchylił interpretację w części dotyczącej opodatkowania wydania towarów. Sąd uznał, że organ pominął istotę zdarzenia, tj. fakt, że spółka została wprowadzona w błąd i nie zamierzała przenieść prawa do rozporządzania towarami jak właściciel na oszusta. NSA oddalił skargę kasacyjną organu. Sąd podzielił stanowisko, że dla uznania danej czynności za dostawę towarów nie wystarcza samo fizyczne wydanie rzeczy. Konieczne jest przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel w ramach rzeczywistego stosunku gospodarczego między stronami. Jeżeli wydanie towaru następuje wskutek oszustwa, a podmiot odbierający towar podszywa się pod kontrahenta, nie można przyjąć, że podatnik świadomie przeniósł na ten podmiot ekonomiczne władztwo nad towarem w ramach odpłatnej dostawy.

NSA zwrócił uwagę na różnicę między transakcją, która nie została opłacona, a sytuacją, w której od początku nie doszło do skutecznej relacji z rzeczywistym nabywcą. W analizowanej sprawie brak zapłaty nie był jedynie ryzykiem handlowym związanym z niewypłacalnością kontrahenta, lecz skutkiem działania oszukańczego. Wydanie towarów było więc konsekwencją wprowadzenia spółki w błąd, a nie wykonaniem odpłatnej dostawy na rzecz faktycznego odbiorcy.

Zmiany w prawie

Czasowe utrzymanie obniżonej stawki VAT na paliwa

Na podstawie przepisów wykonawczych dotyczących obniżonych stawek VAT przedłużono okres stosowania 8% stawki VAT dla dostawy, WNT i importu określonych paliw silnikowych. Preferencja, obowiązująca od 31 marca 2026 r., została utrzymana do 30 czerwca 2026 r. i obejmuje zasadniczo benzyny silnikowe, oleje napędowe oraz biokomponenty stanowiące samoistne paliwa, spełniające wymagania jakościowe określone w odrębnych przepisach. W praktyce podatnicy dokonujący sprzedaży paliw powinni zwrócić uwagę na prawidłowe zastosowanie stawki przy transakcjach realizowanych na przełomie okresu obowiązywania preferencji.

Projekt zmian w VAT i ustawie o NIP – druk sejmowy nr 2677

Do Sejmu skierowano rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o VAT oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, procedowany jako druk nr 2677. Projekt wynika m.in. z potrzeby wykonania wyroków TSUE w sprawach C-697/20 i C-114/22 oraz obejmuje szereg zmian porządkujących i uszczelniających, w tym dotyczących grup VAT, rejestracji podatników, miejsca dostawy energii elektrycznej oraz likwidacji dublujących się obowiązków informacyjnych przy spisie z natury. Projekt pozostaje na etapie prac legislacyjnych.