Osobiste konta inwestycyjne

Ustawa powstała jako projekt rządowy, przyjęty przez Radę Ministrów 5 maja 2026 r. Przewidziane w niej rozwiązanie, inspirowane szwedzkim systemem Investeringssparkonto, polega na utworzeniu wyodrębnionych rachunków umożliwiających osobom fizycznym inwestowanie w różnorodne instrumenty finansowe. Jednym z jej głównych celów jest rozwinięcie polskiego rynku kapitałowego.

Według uzasadnienia do projektu, stopa oszczędności w Polsce pozostaje jedną z najniższych w Unii Europejskiej – w I kwartale 2024 r. wyniosła 2,41% wobec średniej unijnej 13,26%. Jednocześnie kapitalizacja spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie stanowi jedynie 22% PKB, wobec średniej unijnej wynoszącej 63%.

Ustawa reguluje zasady gromadzenia aktywów przez osoby fizyczne na OKI oraz wprowadza nowy podatek – podatek od wartości aktywów. OKI stanowi wyodrębniony rachunek, który może przyjąć formę: rachunku bankowego w banku krajowym, rachunku papierów wartościowych i rachunku pieniężnego, rachunku w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym, zapisu w rejestrze uczestników funduszu inwestycyjnego (w tym w subrejestrze uczestników subfunduszu) lub rachunku w dobrowolnym funduszu emerytalnym.

Korzystanie z OKI ma charakter dobrowolny – uprawnienie do zawarcia umowy o prowadzenie OKI przysługuje osobom pełnoletnim, przy czym jedna osoba może posiadać więcej niż jedno OKI. Środki zgromadzone na OKI pozostają w pełnej dyspozycji właściciela, który może dokonywać wpłat i wypłat w dowolnym momencie. Katalog podmiotów uprawnionych do oferowania i prowadzenia OKI (instytucji finansowych OKI) obejmuje banki krajowe, domy maklerskie, fundusze inwestycyjne, zakłady ubezpieczeń oraz dobrowolne fundusze emerytalne.

Ustawa wprowadza także podatek od wartości aktywów, jako alternatywę do opodatkowania zysków kapitałowych.  Oznacza to, że dochody (przychody) osiągnięte z aktywów zgromadzonych na OKI, takie jak odsetki z lokat bankowych czy dywidendy, opodatkowane wg nowego reżimu, są wyłączone z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Równocześnie, ciężar odprowadzenia podatku od OKI został przerzucony na inwestora jako podatnika, który w okresach rocznych zobowiązany będzie do złożenia zeznania o wysokości należnego podatku i jego wpłaty. 

W przeciwieństwie do podatku dochodowego, obowiązek podatkowy powstaje z tytułu samego posiadania aktywów OKI, niezależnie od ekonomicznego rezultatu prowadzonej działalności inwestycyjnej. Podstawą obliczania podatku od wartości aktywów jest suma średnich wartości aktywów OKI zgromadzonych przez inwestującego na wszystkich posiadanych OKI w danym roku podatkowym.

Stawka podatku od wartości aktywów wynosi 19% wartości stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego obowiązującej na dzień 31 października roku poprzedzającego rok podatkowy, nie mniej jednak niż 0,1%.

W 2027 r. stawka ta ma wynieść ok. 0,85% wartości aktywów podlegających opodatkowaniu. Ustawa przewiduje zwolnienia od podatku w zależności od rodzaju aktywów OKI. Dla aktywów inwestycyjnych przewidziano zwolnienie do kwoty 100 tys. zł, natomiast dla aktywów oszczędnościowych – niższy limit zwolnienia wynoszący 25 tys. zł.

Ponadto od 2030 r. kwoty aktywów zwolnionych z opodatkowania będą podlegały corocznej waloryzacji na podstawie wskaźnika inflacji liczonego dla pierwszych trzech kwartałów roku poprzedzającego rok waloryzacji.

Aktualnie projekt znajduje się na etapie uchwalenia poprawek przez Senat. Biuro Legislacyjne Kancelarii Senatu w opinii do ustawy zgłosiło szereg uwag. Poza technicznymi kwestiami, Biuro wskazało, że konstrukcja podatku od wartości aktywów powoduje powstanie obowiązku podatkowego niezależnie od ekonomicznego rezultatu działalności inwestycyjnej, co oznacza, że podatek będzie należny także wówczas, gdy podatnik nie osiągnął dochodu, a nawet poniósł stratę. Biuro Legislacyjne postulowało szersze przedstawienie uzasadnienia przyjętego rozwiązania.

Zgodnie z projektem, ustawa ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2027 r.

Wprowadzenie do polskiego systemu prawnego OKI, a do podatkowego podatku od wartości aktywów, niesie ze sobą wiele nowych wyzwań, zarówno dla podatników, jak i instytucji finansowych OKI.

Niewątpliwie, dla osób fizycznych OKI mogą stanowić ciekawą alternatywę w stosunku do zwykłych kont oszczędnościowych lub produktów inwestycyjnych. W wielu przypadkach, z uwagi na sposób kalkulacji, kwotę wolną oraz zmienną stawkę, nowa forma opodatkowania inwestycji może finalnie być bardziej korzystna dla inwestora niż tzw. „podatek Belki”.

Na uwagę oraz pozytywne wyróżnienie zasługuje zwolnienie z podatku dla aktywów o wartości poniżej 100 tysięcy PLN – takie rozwiązanie z pewnością stanowi zachętę do inwestowania, zwłaszcza w świetle wyższego limitu zwolnienia dla aktywów inwestycyjnych w stosunku do oszczędności.

Z drugiej strony jednak, ze skorzystania z nowego instrumentu może powstrzymywać fakt iż przy większych inwestycjach pociąga ona za sobą obciążenie podatkowe nawet w przypadku braku dochodu, a także gdy inwestycja będzie przynosiła straty.

Planowane przepisy zakładają dość złożony sposób obliczenia podstawy opodatkowania, która ma być ustalana samodzielnie przez podatnika na podstawie informacji przekazywanych przez instytucje finansowe OKI.

Z perspektywy podatkowej rola instytucji finansowych ogranicza się zatem do przygotowania i przekazania do urzędu skarbowego oraz inwestora odpowiedniej informacji o stanie aktywów w OKI. Nie będąc płatnikiem, instytucja finansowa nie bierze odpowiedzialności za pobór i odprowadzenie podatku, w przeciwieństwie do „podatku Belki”, gdzie ustawodawca przewidział taką rolę i odpowiedzialność dla instytucji finansowych.

Ponadto, warto zwrócić uwagę, że wprowadzany podatek ma charakter majątkowy, odrębny od podatku dochodowego od osób fizycznych. Taka jego konstrukcja, w połączeniu z brakiem odwołania do rezydencji podatkowej beneficjentów OKI i wyłączeniem stosowania ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych do przychodów osiągniętych z aktywów OKI, rodzi pytanie o relację tego podatku do umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (dalej: UPO), których Polska jest stroną.

Większość obowiązujących UPO, opartych na Modelowej Konwencji OECD, referuje przede wszystkim do podatków od dochodu i majątku w tradycyjnym rozumieniu. Kwalifikacja podatku od wartości aktywów na gruncie poszczególnych UPO może jednak budzić wątpliwości – w szczególności czy podatek ten mieści się w zakresie przedmiotowym danej umowy (art. 2 UPO).

Nie można wykluczyć, że poszczególne państwa-strony UPO będą odmiennie kwalifikować ten podatek, co może skutkować konfliktami kwalifikacyjnymi. W konsekwencji, nowy reżim podatkowy może nie cieszyć się zbyt dużym zainteresowaniem wśród osób nie będących polskimi rezydentami podatkowymi z uwagi na potencjalne nieefektywności podatkowe.