Osobiste Konta Inwestycyjne (OKI) – nowe zasady opodatkowania oszczędności i inwestycji

Z perspektywy podatkowej OKI wprowadza model odmienny od standardowego opodatkowania inwestycji. Dochody z aktywów zgromadzonych na OKI nie będą podlegały tzw. podatkowi Belki. Jednocześnie aktywa zgromadzone na OKI będą co do zasady objęte podatkiem od wartości aktywów, przy czym ustawa przewiduje zwolnienia z tego podatku dla określonych aktywów i do określonych limitów.

Osobiste Konto Inwestycyjne (OKI) – połączenie oszczędzania i inwestowania

OKI będzie mogła posiadać osoba pełnoletnia. Na rachunku będzie można gromadzić zarówno aktywa inwestycyjne, takie jak akcje, obligacje czy jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, jak również wybrane aktywa oszczędnościowe.

W przeciwieństwie do IKE i IKZE środki nie będą musiały być utrzymywane do osiągnięcia określonego wieku. Jedna osoba będzie mogła posiadać więcej niż jeden rachunek OKI, przy czym limity preferencji podatkowej będą uwzględniane łącznie.

Osobiste Konta Inwestycyjne – podatek Belki nie będzie miał zastosowania

Jedną z najważniejszych cech OKI jest wyłączenie opodatkowania podatkiem Belki dochodów uzyskiwanych z aktywów zgromadzonych na OKI.

Oznacza to, że w przypadku aktywów znajdujących się na OKI nie będzie stosowany standardowy 19-procentowy podatek od dochodów kapitałowych. Dotyczy to również aktywów, które nie korzystają ze zwolnienia z podatku od wartości aktywów.

W zamian za wyłączenie podatku Belki ustawa wprowadza odrębny mechanizm, czyli podatek od wartości aktywów. Konstrukcja OKI nie polega zatem na zwolnieniu z podatku Belki do określonej kwoty, lecz na zastąpieniu tego sposobu opodatkowania podatkiem opartym na wartości aktywów.

Zwolnienie z podatku od wartości aktywów w ramach OKI

Ustawa przewiduje zwolnienie z podatku od wartości aktywów dla określonych kategorii aktywów. Dla aktywów inwestycyjnych limit zwolnienia wynosi 100 tys. zł, natomiast dla określonych aktywów o charakterze oszczędnościowym 25 tys. zł. Limity te nie oznaczają jednak możliwości zastosowania preferencji do łącznej wartości 125 tys. zł. Łączna średnia wartość aktywów objętych zwolnieniem nie może przekroczyć 100 tys. zł.

Powyżej ustawowych limitów zastosowanie znajduje mechanizm opodatkowania oparty na wartości aktywów.

Jakie aktywa w OKI korzystają z preferencji podatkowych?

Istotnym elementem konstrukcji OKI jest katalog aktywów, korzystających z preferencji. Samo umieszczenie danego aktywa na rachunku OKI nie przesądza zatem o objęciu go zwolnieniem z podatku od wartości aktywów.

Pełny limit zwolnienia będzie dotyczył określonych w ustawie instrumentów wspierających krajowy rynek kapitałowy, w tym wskazanych akcji, obligacji, bonów skarbowych i listów zastawnych.

Preferencją mogą zostać objęte również jednostki funduszy i ETF-y spełniające ustawowe kryteria dotyczące struktury ich aktywów. 

Podatek od wartości aktywów – zasady obliczania

Podstawę obliczenia podatku od wartości aktywów będzie stanowić suma średnich wartości aktywów OKI zgromadzonych na wszystkich OKI posiadanych przez podatnika w roku podatkowym. Średnią wartość aktywów będzie stanowić suma dziennych wycen wartości aktywów zgromadzonych na OKI w roku podatkowym, powiększona o sumę wpłat dokonanych przez podatnika w danym roku i podzielona przez liczbę dni roku podatkowego, w którym podatnik posiadał OKI.

Podatek od wartości aktywów będzie naliczany od odpowiednio ustalonej wartości aktywów zgromadzonych na OKI, z uwzględnieniem przewidzianych w ustawie zwolnień.

Stawka podatku od wartości aktywów w roku podatkowym wyniesie 19% wartości stopy referencyjnej NBP obowiązującej w dniu 31 października roku poprzedzającego rok podatkowy, jednak nie mniej niż 0,1%. W 2027 r. wyniesie ona 0,85%.

W przeciwieństwie do podatku Belki podstawą opodatkowania nie będzie zysk osiągnięty przez inwestora, lecz wartość aktywów podlegających opodatkowaniu.

*Przykład zakłada wykorzystanie limitu zwolnienia dla aktywów kwalifikowanych zgodnie z ustawą.

Warto jednak pamiętać, że choć powyższy mechanizm może wydawać się korzystny, nie będzie on atrakcyjny dla wszystkich inwestorów. Podatnik, który zakończy rok ze stratą, może bowiem znaleźć się w sytuacji, w której zapłaci podatek mimo braku rzeczywistego zysku, wyłącznie z uwagi na wartość posiadanych aktywów. W obecnym systemie podatek Belki nie byłby należny, ponieważ nie wystąpił dochód do opodatkowania.

Obowiązki instytucji finansowych prowadzących OKI

Projektowane przepisy nakładają na instytucje finansowe prowadzące Osobiste Konta Inwestycyjne (OKI) szereg obowiązków sprawozdawczych wobec organów podatkowych oraz samych podatników.

Przede wszystkim instytucja finansowa będzie zobowiązana do sporządzenia i przekazania właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, w formie elektronicznej, imiennej informacji o prowadzeniu OKI za dany rok podatkowy. Informacja ta powinna zostać przesłana do końca lutego roku następującego po roku podatkowym. W przypadku zakończenia działalności przez instytucję finansową przed upływem tego terminu, informacja musi zostać przekazana najpóźniej w dniu zaprzestania działalności.

Zakres przekazywanych danych obejmuje w szczególności:

• dane identyfikacyjne instytucji finansowej oraz podatnika,
• informacje identyfikujące każde OKI prowadzone dla podatnika w danym roku podatkowym,
• dane niezbędne do obliczenia podatku od wartości aktywów, w tym średnią wartość aktywów zgromadzonych na poszczególnych OKI z podziałem na aktywa objęte zwolnieniem oraz aktywa niekorzystające ze zwolnienia,
• dane niezbędne do przygotowania i udostępnienia zeznania podatkowego w e-Urzędzie Skarbowym.

Rozliczenie OKI będzie odbywało się w ramach odrębnego zeznania podatkowego. Na podstawie informacji przekazywanych przez instytucje finansowe Szef KAS będzie przygotowywał wstępnie wypełniony formularz dostępny w e-Urzędzie Skarbowym.

Dodatkowo instytucje finansowe będą zobowiązane do poinformowania podatnika o przekazaniu informacji lub jej korekty po ustawowym terminie. W takim przypadku informacja albo korekta informacji powinna zostać przekazana podatnikowi w ciągu 14 dni od dnia jej złożenia do urzędu skarbowego.

Obowiązki podatników posiadających Osobiste Konta Inwestycyjne

Obowiązki podatników będą koncentrowały się na złożeniu rocznego zeznania oraz zapłacie podatku od wartości aktywów zgromadzonych na OKI.

Podatnicy będą zobowiązani do złożenia za pośrednictwem konta w e-Urzędzie Skarbowym zeznania o średniej wartości aktywów OKI oraz wysokości należnego podatku za dany rok podatkowy.

Termin na złożenie zeznania przypadnie od 15 marca do 31 maja roku następującego po roku podatkowym.

W tym samym terminie, czyli do 31 maja, podatnik będzie zobowiązany do wpłaty podatku wynikającego ze złożonego zeznania.

Istotnym ułatwieniem dla podatników będzie udostępnienie w e-Urzędzie Skarbowym zarówno informacji przekazanych przez instytucje finansowe prowadzące OKI, jak i wstępnie wypełnionych zeznań podatkowych sporządzonych na podstawie danych będących w posiadaniu administracji skarbowej. Nie zwalnia to jednak podatnika z odpowiedzialności za prawidłowość rozliczenia oraz terminową zapłatę podatku.

OKI w aspekcie transgranicznym – potencjalne wyzwania podatkowe

Ustawa wskazuje, że podatnikami podatku od wartości aktywów są inwestujący bez względu na państwo ich miejsca zamieszkania, a wartość aktywów OKI podlega opodatkowaniu niezależnie od państwa, w którym są dokonywane inwestycje kapitałowe z aktywów OKI.

Wprowadzenie OKI może rodzić istotne pytania w kontekście inwestycji transgranicznych, zarówno po stronie polskich rezydentów podatkowych posiadających w ramach OKI aktywa zagraniczne, jak i rezydentów innych państw inwestujących za pośrednictwem OKI w Polsce.

Szczególnie istotna będzie kwalifikacja podatku od wartości aktywów na gruncie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO). Konstrukcja nowej daniny różni się bowiem od klasycznego podatku dochodowego, ponieważ podstawą opodatkowania jest wartość aktywów, a nie dochód osiągnięty z konkretnego źródła.

Na obecnym etapie nie jest jasne, w jaki sposób nowa danina powinna być klasyfikowana dla celów poszczególnych umów o UPO oraz które postanowienia umów będą miały zastosowanie. W praktyce może to prowadzić do pytań o kwalifikację przychodu oraz zastosowanie odpowiedniej metodologii rozliczeń.

Potencjalnie mogą również wystąpić konflikty klasyfikacyjne pomiędzy państwami, jeśli strony danej umowy odmiennie zakwalifikują to samo źródło przychodu dla celów podatkowych. W konsekwencji inwestorzy lokujący w ramach OKI środki w zagraniczne aktywa generujące dywidendy lub odsetki mogą spotkać się z ryzykiem braku możliwości zaliczenia zagranicznego podatku u źródła na poczet polskiego podatku od wartości aktywów. Znaczenie tych zagadnień będzie można ocenić dopiero wraz z rozwojem praktyki organów podatkowych, orzecznictwa oraz transgranicznych rozliczeń dotyczących OKI.

FAQ – najczęstsze pytania związane z Osobistymi Kontami Inwestycyjnymi (OKI)