Obowiązek informacyjny a 50% koszty uzyskania przychodów.

Wielu pracodawców nalicza pracownikom 50% koszty uzyskania przychodów, które są przeznaczone dla pracowników będących twórcami w rozumieniu prawa autorskiego. Czy w takim wypadku niezbędne jest sporządzanie i przekazywanie takim pracownikom informacji, o których mowa powyżej?

Czy nowy obowiązek informacyjny dotyczy programów komputerowych?

Na rynku 50% koszty uzyskania przychodów powszechnie stosowane są wobec programistów i innego rodzaju pracowników zaangażowanych w tworzenie programów komputerowych. Wbrew niektórym doniesieniom medialnym, pracodawcy z sektora IT mogą odetchnąć. W przypadku programów komputerowych obowiązek informacyjny nie powstaje w ogóle.

Decyduje o tym art. 77 ust. 1 pr. aut., który wprost wyłącza stosowanie art. 47¹ do programów komputerowych.

Oznacza to, że obowiązek regularnego informowania twórcy albo licencjodawcy o sposobach korzystania z utworu i uzyskiwanych przychodach nie obejmuje żadnych programów komputerowych — niezależnie od tego, czy chodzi o program stworzony w ramach stosunku pracy, czy o prawa nabyte w inny sposób.

Obowiązek informacyjny a utwory pracownicze inne niż programy komputerowe

Nieco inaczej należy podejść do utworów pracowniczych innych niż programy komputerowe. W ich przypadku znaczenie ma art. 47¹ ust. 6 pkt 3 pr. aut., który przewiduje wyłączenie obowiązku informacyjnego wtedy, gdy pracodawca nabywa prawa na podstawie art. 12 pr. aut. (nabycie utworu stworzonego w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, tak zwany utwór pracowniczy).

To wyłączenie zachowuje skuteczność także wtedy, gdy umowa o pracę doprecyzowuje zasady wynikające z tego przepisu.

Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których strony wskazują:

• pola eksploatacji,
• moment przejścia praw,
• zasady przyjęcia utworu,
• sposób ujęcia wynagrodzenia lub honorarium autorskiego,
• inne elementy porządkujące relację między pracownikiem a pracodawcą.

Jaka odpowiedzialność grozi za naruszenie obowiązku informacyjnego?

Ustawa nie przewiduje sankcji karnej za niewykonanie omawianego obowiązku informacyjnego.

Art. 119 pr. aut. penalizuje wyłącznie odmowę udzielenia informacji przewidzianych w art. 47 pr. aut., a więc w innym reżimie niż ten wynikający z art. 47¹. Brak odesłania do art. 47¹ oznacza, że nieudzielenie informacji na tej podstawie nie prowadzi do odpowiedzialności karnej.

Jakie sankcje mogą wchodzić w grę?

Choć odpowiedzialność karna jest wyłączona, nie oznacza to całkowitego braku ryzyka. W przypadku naruszenia obowiązku informacyjnego możliwa jest odpowiedzialność cywilna na zasadach ogólnych.

Chodzi przede wszystkim o odpowiedzialność odszkodowawczą za niewykonanie albo nienależyte wykonanie obowiązku niepieniężnego. Aby skutecznie dochodzić roszczeń, twórca musiałby jednak wykazać:

• powstanie szkody,
• wysokość szkody,
• adekwatny związek przyczynowy między brakiem informacji a szkodą.

W praktyce oznacza to, że samo naruszenie obowiązku informacyjnego nie przesądza jeszcze automatycznie o odpowiedzialności odszkodowawczej. Konieczne byłoby wykazanie konkretnych skutków po stronie uprawnionego.

Praktyczne konsekwencje dla pracodawców

Pomimo pojawiających się w przestrzeni publicznej przeciwnych głosów, z punktu widzenia struktur kosztów autorskich obowiązki informacyjne co do zasady nie powinny powstawać, ponieważ struktury te w większości przypadków dotyczą programów komputerowych oraz utworów pracowniczych.

Oczywiście, każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny i nie można wykluczyć, że postanowienia konkretnej umowy o pracę lub regulacji wewnętrznych mogłyby wywoływać takie ryzyko. W typowych przypadkach, jest to jednak mało prawdopodobne z uwagi na wyłączenia wspomnianych przedmiotów. 

Autorzy:

Grzegorz Olszewski, Partner Associate, Prawo Własności Intelektualnej

Jakub Sikorski, Senior Associate, Prawo Korporacyjne