Nowa ustawa frankowa i jej skutki dla banków

Jakich spraw dotyczą zmiany?

Ustawa dotyczy wyłącznie spraw, w których jedną ze stron jest konsument (kredytobiorca). Nie obejmuje kredytów w innych walutach ani kredytów złotowych. Dla banków oznacza to, że każde toczące się postępowanie z konsumentem-frankowiczem podlega nowym regułom, w tym te już wszczęte przed wejściem ustawy w życie.

Poza zakresem ustawy pozostają sprawy o pozbawienie wykonalności tytułu egzekucyjnego, o uzgodnienie treści księgi wieczystej, a także roszczenia dochodzone w postępowaniach grupowych, upadłościowych i restrukturyzacyjnych.

Automatyczne wstrzymanie spłaty kredytu – bez postanowienia sądu

Najbardziej doniosłą zmianą jest automatyczne wstrzymanie obowiązku spłaty kredytu. Kredytobiorca nie musi, złożyć wniosku o zabezpieczenie, a sąd wydać postanowienia. Wstrzymanie następuje z mocy prawa, z chwilą doręczenia bankowi pozwu wniesionego przez konsumenta (lub doręczenia konsumentowi pozwu wzajemnego).

Jeżeli doręczenie pozwu miało miejsce przed wejściem ustawy w życie, wstrzymanie spłaty następuje z dniem 7 sierpnia 2026 r. 

Kredytobiorca może nadal dobrowolnie spłacać kapitał

Mimo wstrzymania obowiązku spłaty kredytobiorca może dobrowolnie wpłacać pieniądze na poczet kapitału kredytu, a bank nie może odmówić przyjęcia takiej wpłaty (o ile łączna kwota wpłat nie przekracza kwoty udzielonego kredytu). 

Zakaz wypowiedzenia umowy i zgłoszeń do BIK/BIG – kluczowe ograniczenia dla banków

W okresie wstrzymania spłat banki nie mogą wypowiedzieć umowy kredytowej ani zgłaszać informacji o zaległości do Biura Informacji Kredytowej (BIK) czy biur informacji gospodarczej (BIG). Innymi słowy², fakt, że kredytobiorca nie płaci rat, nie może być traktowany jako naruszenie umowy. Jest to istotne ograniczenie możliwości zarządzania ryzykiem kredytowym – banki powinny zweryfikować i – jeśli systemy nie są dostosowane do nowej regulacji - zmienić procedury windykacyjne i systemy raportowe, aby nie generować automatycznych zgłoszeń do BIK/BIG w sprawach objętych ustawą.

Jeżeli bank przekazał informację o zaległości do BIK lub BIG jeszcze przed doręczeniem pozwu, ma obowiązek w ciągu miesiąca powiadomić te instytucje o wstrzymaniu spłat. Instytucje te mają następnie miesiąc na wykreślenie danych. W sprawach toczących się w dniu wejścia ustawy w życie termin na powiadomienie jest dłuższy – wynosi 2 miesiące, czyli upływa 7 października 2026 r. Banki powinny niezwłocznie przeprowadzić przegląd zgłoszeń dokonanych w sprawach frankowych i uruchomić procedury korekty danych.

Przyspieszenie postępowania – nowe narzędzia dla sądów

Ustawa daje sądom szereg nowych narzędzi przyspieszających rozpoznawanie spraw frankowych:

1. Sąd może przesłuchać świadka zdalnie (przez wideokonferencję), nawet jeśli strony się temu sprzeciwiają, a strona może złożyć zeznania na piśmie (zamiast stawać przed sądem), jeżeli sąd tak zdecyduje,
2. Sąd pierwszej instancji może rozstrzygnąć sprawę bez rozprawy (na posiedzeniu niejawnym), nawet jeśli strona wnosiła o przesłuchanie – sąd informuje strony o takiej decyzji i daje im czas na złożenie pism,
3. Uzasadnienie wyroku może być skrócone – sąd może powołać się na argumenty zawarte w pismach stron i wskazać przepisy, zamiast sporządzać pełne uzasadnienie,
4. Sąd drugiej instancji (apelacyjny) rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego zamiast trzech – wyjątkowo może przekazać sprawę szczególnie zawiłą składowi trzyosobowemu (jeżeli jednak trzyosobowy skład wyznaczono wcześniej, sprawa jest kontynuowana w takim składzie),
5. Zażalenia rozpoznaje jeden sędzia – zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji.

Rozliczenie wzajemnych roszczeń w jednym procesie

Ustawa umożliwia rozliczenie wzajemnych roszczeń banku i kredytobiorcy w jednym postępowaniu, zamiast prowadzenia dwóch oddzielnych spraw. Bank może wnieść powództwo wzajemne (o zwrot wypłaconego kapitału) aż do zamknięcia rozprawy.

Potrącenie przez bank a koszty procesu – na co uważać

Jeżeli bank złożył oświadczenie o potrąceniu już po wytoczeniu powództwa, a konsument go nie zakwestionował, to bank ponosi koszty procesu w tej części, w jakiej powództwo zostało oddalone dzięki potrąceniu. Tę samą zasadę stosuje się, gdy konsument cofnął pozew właśnie na skutek potrącenia. W praktyce oznacza to, że banki powinny starannie kalkulować moment i zakres oświadczeń o potrąceniu, ponieważ mogą one generować dodatkowe koszty procesowe nawet przy korzystnym merytorycznie rozstrzygnięciu.

Zachęta do polubownego zakończenia sporu – zwrot połowy opłaty

Ustawa przewiduje zwrot połowy opłaty sądowej w razie cofnięcia pozwu, apelacji lub skargi kasacyjnej – również po rozpoczęciu posiedzenia. Warunkiem jest, że cofnięcie musi nastąpić w ciągu 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie, tj. do 7 lutego 2027 r. To ograniczenie czasowe stanowi zachętę do polubownego zakończenia sporów. 

Podsumowanie

Ustawa frankowa to pierwsza i jednocześnie kompleksowa zmiana proceduralna w sprawach dotyczących kredytów frankowych. Dotychczas sposób postępowania w tych sprawach kształtowało orzecznictwo, które zmieniało się na przestrzeni ostatnich lat, co powodowało niepewność prawną co do rozstrzygnięcia sądu. Ustawa dla kredytobiorców oznacza automatyczne wstrzymanie spłat, ochronę przed zgłoszeniami do BIK/BIG i szybsze postępowania. Dla banków – konieczność dostosowania procedur windykacyjnych i strategii procesowych. Konsekwencją wprowadzenia regulacji może być większa liczba wnoszonych pozwów.

Po niecałych dwóch miesiącach obowiązywania regulacji nie obserwujemy jeszcze zmian co do szybkości postępowań, choć w dłuższej perspektywie nowe narzędzia proceduralne powinny przyczynić się do sprawniejszego rozstrzygania sporów.

Autorzy

Magdalena Rosa-Nowak, Managing Associate

Kacper Bresiński, Associate