EU herziet emissiehandelssysteem

Wat is het EU ETS?

Het EU ETS is één van de belangrijkste klimaatinstrumenten van de EU. Het legt een prijs op de uitstoot van bedrijven in onder meer de energiesector, de zware industrie, de luchtvaart en de scheepvaart. Deze sectoren moeten voor elke ton uitgestoten CO₂ een emissierecht inleveren. Deze rechten worden deels geveild en deels gratis toegewezen om zogeheten "koolstoflekkage" te voorkomen. Koolstoflekkage is het risico dat productie naar landen buiten de EU verhuist waar minder strenge klimaatregels gelden.

Het totale aantal beschikbare emissierechten (ook wel “the cap”) daalt elk jaar, waardoor het uitstoten van CO₂ steeds duurder wordt en investeren in schone technologie aantrekkelijker. Sinds 2005 hebben de onder het systeem vallende sectoren hun uitstoot met meer dan 50% verlaagd, terwijl de economie is blijven groeien.  

De belangrijkste voorgestelde wijzigingen

Het voorstel bevat een reeks concrete aanpassingen. De meest relevante zijn:

• Aanscherping van het aantal beschikbare rechten
  Het systeem wordt afgestemd op het emissiereductiedoel van –90% in 2040, met een geleidelijker afbouwpad zodat er tot in de jaren 2040 rechten kunnen worden uitgegeven. Dit wijzigt het traject vanaf 2031. Waar de oorspronkelijke richtlijn uitging van een steilere jaarlijkse daling van “the cap”, voorziet het voorstel in een langzamere afname.
• Gratis rechten worden voorwaardelijk
  Vanaf 2031 ontvangen bedrijven gratis rechten alleen nog als zij een verduurzamingsplan indienen dat wordt goedgekeurd. Na goedkeuring van dat plan wordt 80% van de rechten toegewezen. De resterende 20% volgt pas als is aangetoond dat de geplande investeringen daadwerkelijk zijn uitgevoerd en tot minder uitstoot hebben geleid. Blijven die investeringen uit, dan vervalt deze 20%. De eerder toegekende 80% wordt in beginsel niet teruggevorderd. Dat gebeurt alleen wanneer een bedrijf zijn activiteiten naar buiten de EU verplaatst (zie ook het punt hieronder over de terugbetaalplicht).
• Terugbetaalplicht bij verplaatsing
  Verplaatst een bedrijf zijn activiteiten naar buiten de EU, dan moeten de ontvangen gratis rechten worden terugbetaald.
• Vertraagde afbouw voor CBAM-sectoren
  De afbouw van gratis rechten voor sectoren die onder CBAM vallen wordt vertraagd, met volledige uitfasering pas eind 2037.
• Opname van huisvuilverbranding
  Verbranding van niet-gevaarlijk huishoudelijk afval komt stapsgewijs onder het EU ETS-systeem te vallen (25% in 2031, oplopend tot 100% in 2034).
• Uitbreiding voor luchtvaart en scheepvaart
  Bepaalde vluchten naar buiten Europa zullen gaan vallen onder het systeem, met een aftrekmechanisme om dubbele beprijzing te voorkomen. Voor de scheepvaart komen er strengere anti-ontwijkingsmaatregelen en een uitbreiding naar kleinere schepen.
• Integratie van CO₂-afvang
  Permanente verwijdering en opslag van CO₂ (zoals BioCCS en directe afvang) wordt in het systeem opgenomen.
• Hervorming van de marktstabiliteitsreserve
  De reserve, die prijsschommelingen dempt, krijgt dynamische parameters om te blijven functioneren in een krimpende markt.
• Strengere eisen aan besteding van opbrengsten
  Lidstaten moeten minstens 50% van hun opbrengsten uit EU ETS besteden aan verduurzaming, met een verbod op investeringen die de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verlengen.
  

Nadere toelichting op het voorstel

Een centraal thema in het voorstel is dat een groter deel van de opbrengsten terugvloeit naar de sectoren die de koolstofprijs betalen. Momenteel gaat slechts een klein deel van de opbrengst (ongeveer 5%) rechtstreeks naar de verduurzaming van de industrie, terwijl juist die sectoren verantwoordelijk zijn voor bijna de helft van de uitstoot onder het systeem. Het voorstel moet hierin meer evenwicht brengen.

Het belangrijkste nieuwe instrument is de Industrial Decarbonisation Bank (IDB), die de opschaling van schone technologie in de zware industrie ondersteunt. De bank werkt in twee fasen. Eerst een "Investment Booster" (2028-2030) met 400 miljoen emissierechten die snel investeringen op gang moet brengen, gevolgd vanaf 2031 door een tweede fase met langlopende contracten die bedrijven zekerheid geven over de CO2-prijs. Het streven is om in totaal 100 miljard euro voor industriële verduurzaming beschikbaar te maken.

Daarnaast worden twee bestaande subsidies voortgezet en verbreed. Het Innovatiefonds blijft vroege, risicovolle technologieën stimuleren. Het Moderniseringsfonds ondersteunt lidstaten met een lager budget bij het moderniseren van hun energiesysteem en wordt nu ook opengesteld voor elektrificatie, CO₂-opslag en industriële verduurzaming.  

Wat betekent dit voor uw organisatie?

De rode draad in dit voorstel is een verschuiving in het fundament van het EU ETS. Waar de nadruk voorheen vooral lag op het beprijzen van uitstoot, komt nu het investeren in verduurzaming van de industrie binnen EU ETS centraal te staan. Voor bedrijven die onder het EU ETS vallen, of daar binnenkort onder gaan vallen, zijn de volgende punten van belang:

• Bereid u voor op de voorwaardelijke gratis toewijzing
  Breng in kaart welke verduurzamingsinvesteringen nodig zijn en hoe u die kunt aantonen, aangezien 20% van uw gratis rechten hiervan afhangt.
• Houd rekening met de terugbetaalplicht
  Door de terugbetalingsplicht van gratis verkregen emissierechten bij bedrijfsverplaatsing naar buiten de EU ontstaan er nieuwe consequenties bij verplaatsing van productie.
• Onderzoek de nieuwe financieringsmogelijkheden
  De IDB en de verbrede subsidiekansen kunnen aanzienlijke steun bieden. Vroegtijdige positionering vergroot uw kansen.
• Afvalverwerkers en nieuwe sectoren: begin tijdig
  De gefaseerde invoering vanaf 2031 vraagt om een goede voorbereiding en aanpassingen in de administratie.

Dit voorstel is nog niet definitief en onderhavig aan goedkeuring vanuit het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie. Veel details worden pas later vastgelegd in aanvullende regelgeving.