Əsas məzmuna keçin
Deloitte-a xoş gəlmisiniz

Əgər seçilən məlumat yanlışdırsa, yuxarıda onu dəyişdirin.

Dəyişikliklər dövründə inam

Çoxmillətli şirkətlər üzrə onuncu illik qlobal sorğu

Deloitte-un 2023-cü il Qlobal Vergi Siyasəti Sorğusu aparıcı çoxmillətli şirkətlərin beynəlxalq vergi çərçivəsində baş verən davamlı dəyişiklikləri necə qiymətləndirdiyi və onlara necə reaksiya verdiyi barədə dəyərli məlumatlar təqdim edir.

Vergi rəhbərlərinin gündəmində.

Bu son sorğuda vergi sahəsində çalışan rəhbər şəxslərə biznes vergiləri üzrə peşəkar ictimaiyyət üçün aktual olan bir sıra əsas mövzular, o cümlədən aşağıdakılar barədə suallar ünvanlamışıq:

  • İkinci Sütunun tətbiqi

  • Artan vergi şəffaflığı, o cümlədən könüllü standartlar və Aİ qanunvericilik tədbirləri

  • Vergi inzibatçılığı və vergi mübahisələri

  • Beynəlxalq məsafədən iş və ekoloji vergitutma

Tədqiqatın əhatə dairəsi

Sorğu 12 yanvar – 7 fevral 2023-cü il tarixlərində keçirilib. 28 ölkədən çoxmillətli şirkətləri təmsil edən 200-dən çox vergi rəhbəri sorğuda iştirak edib.

Bu son sorğuda biz respondentlərin OECD-nin Birinci və İkinci Sütun üzrə tədbirlərinin icrası ilə bağlı fikirlərini və bu tədbirlərin onların biznesinə təsirini araşdırmağa davam etdik. Eyni zamanda, Aİ-nin qanunvericilik təklifləri, beynəlxalq məsafədən iş və Ətraf Mühit, Sosial və Korporativ İdarəetmə (ESG) məsələlərinə artan diqqət kimi 2023-cü ildə onların gündəmində yüksək yer tutan mövzuları da nəzərdən keçirdik.

Əsas nəticələr İkinci Sütun və digər vergi islahatı təşəbbüslərinin yaratdığı çağırışları əks etdirir

 

Sorğumuzun nəticələri göstərir ki, İkinci Sütunun tətbiqi reallığa çevrilir və şirkətlər onun təsirlərinə hazırlaşırlar. Vergiyə marağın müxtəlif maraqlı tərəflər arasında artmaqda davam edəcəyi, lakin bunun artıq biznes üçün yeni normal halına çevrildiyi müşahidə olunur. Vergi inzibatçılığı və vergi mübahisələri korporativ gündəmdə yüksək mövqeyini qoruyur. Aİ-nin vergi şəffaflığı ilə bağlı təklifləri respondent qruplarının əksəriyyətinə təsir göstərəcək, BEFIT-in isə uyğunluq proseslərini sadələşdirəcəyi gözlənilmir. Könüllü vergi şəffaflığı standartları və strategiyaları geniş şəkildə tətbiq olunsa da, bir çox respondent qrupu standart maliyyə hesabatlılığı çərçivəsində qalmağı planlaşdırır. Şirkətlər həmçinin ekoloji vergitutma və beynəlxalq məsafədən iş məsələlərini də nəzərdən keçirirlər.

 

İkinci Sütunun tətbiqinin reallaşacağı gözlənilir və şirkətlər onun təsirlərinə hazırlaşırlar

 


  • 85% hesab edir ki, ölkələrin əksəriyyəti 2025-ci ilədək və ya daha əvvəl İkinci Sütun çərçivəsində Gəlirin daxil edilməsi qaydasını tətbiq edəcək.
  • 81% hesab edir ki, ölkələrin əksəriyyəti 2026-cı ilədək və ya daha əvvəl İkinci Sütun çərçivəsində Vergiyə cəlb olunmamış mənfəət qaydasını tətbiq edəcək.
  • 34% hesab edir ki, Birinci və İkinci Sütunların tətbiqi onların qrupunun qlobal effektiv vergi dərəcəsinin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olacaq.
  • Sorğu iştirakçılarının 67%-i hesab edir ki, İkinci Sütunun tətbiqi onların korporativ strukturunda əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb olmayacaq.
  • 56%-i İkinci Sütunun vergi profillərinə təsirini müəyyən etmək məqsədilə ən azı müəyyən səviyyədə modelləşdirmə aparıb.
  • 62%-i İkinci Sütunun tələblərinə uyğunluğu təmin etmək üçün zəruri olan vergi və mühasibat məlumatlarına asanlıqla çıxış əldə edə biləcəklərinə müəyyən dərəcədə əmindir.

 

Maraqlı tərəflərin vergiyə marağı artmaqda davam edəcək, lakin bu, artıq yeni normaya çevrilir


  • 75%-i qarşıdakı üç il ərzində aparıcı şirkətlərin vergi davranışı və vergi nəticələrinə maraqlı tərəflərin diqqətinin müəyyən dərəcədə artacağını gözləyir.
  • 56%-i medianın, siyasi və ictimai fəal qrupların korporativ vergitutmaya davamlı marağına neytral münasibət bildirir.
  • 41%-i korporativ vergitutma məsələləri ilə bağlı media, siyasi və ya ictimai fəal qrupların müraciətlərinə cavab verməyin vergi funksiyası üçün əhəmiyyətli resurslar tələb etdiyini düşünür və ya bununla tam razıdır.
  • 67%-i şirkətin rəhbərliyinin və/və ya Direktorlar Şurasının qrupun vergi strategiyasının müəyyənləşdirilməsi və/və ya təsdiqlənməsində, eləcə də bu sahədə risklərin qiymətləndirilməsi və monitorinqində fəal iştirak etdiyini bildirir.

 

Vergi inzibatçılığı və vergi mübahisələri şirkətlərin gündəmində əsas yerini qoruyur


  • 25%-i vergi orqanlarının əksəriyyətinin OECD-nin Transfer Qiymətləndirməsi üzrə Təlimatlarını ardıcıl və vahid şəkildə tətbiq etdiyini düşünür və ya bununla tam razıdır.
  • 40%-i son 12 ay ərzində sonuncu əsas şirkətin yerləşdiyi yurisdiksiyadakı vergi orqanının vergi yoxlamalarını daha ciddi həyata keçirdiyini düşünür və ya bununla tam razıdır, 42%-i isə bu məsələyə neytral yanaşır.
  • 60%-i dünya üzrə vergi orqanları tərəfindən əsas məqsəd testi (Principal Purpose Test) ilə bağlı kifayət qədər təlimat və izahların təqdim edilməməsindən narahatlığını davam etdirir.
  • 41%-i mövcud olduğu təqdirdə əməkdaşlığa əsaslanan vergi uyğunluğu proqramına qoşulmaqda maraqlıdır, 11%-i isə artıq belə bir proqrama qoşulub və ya qoşulma prosesindədir.

 

Vergi şəffaflığı standartları və strategiyaları geniş şəkildə tətbiq olunur, lakin bir çox şirkət standart maliyyə hesabatlılığı çərçivəsində qalmağı planlaşdırır.


  • 54%-i qruplarının vergi fəaliyyəti ilə bağlı xarici kommunikasiyalarını vergi şəffaflığı standartlarına uyğunlaşdıracağını gözləyir.
  • 40%-nin şirkət qrupu üzrə aktual vergi şəffaflığı strategiyası mövcuddur və bu strategiya yüksək səviyyəli rəhbərliklə müzakirə edilərək sınaqdan keçirilib.
  • 37%-i qarşıdakı il ərzində standart maliyyə hesabatlılığından əlavə, maraqlı tərəflərlə hər hansı əlavə kommunikasiya aparılacağını gözləmir.
     

Aİ-nin vergi şəffaflığı ilə bağlı təklifləri bir çox şirkətə təsir göstərəcək, BEFIT-in isə vergi tələblərinə uyğunluğu sadələşdirəcəyi gözlənilmir.


  • 65%-i Aİ-nin Məcburi Açıqlama Rejimi çərçivəsində direktivin qüvvəyə minməsindən etibarən Aİ-də bir və ya bir neçə vergi orqanına müvafiq məlumatları təqdim edib.
  • 65%-i qarşıdakı üç il ərzində Aİ-nin ictimai ölkələr üzrə hesabatlılıq direktivinə uyğun olaraq hesabat təqdim edəcəyini, lakin yalnız hesabat təqdim etmələrinin tələb olunduğu hallarla məhdudlaşacağını gözləyir.
  • 47%-i Aİ-nin “Unshell” Direktivi üzrə təklifinin təsirini nəzərdən keçirib, lakin hələlik hər hansı dəyişiklik etməyib.
  • 65%-i təklif olunan Aİ vahid korporativ vergi qaydaları toplusunun (BEFIT) Aİ-dəki qrupları üçün korporativ vergi tələblərinə uyğunluğu sadələşdirəcəyini gözləmir.
     

Şirkətlər ekoloji vergitutma və beynəlxalq məsafədən iş məsələlərini nəzərdən keçirirlər


  • 54%-i beynəlxalq məsafədən işi nəzərə almaq üçün siyasətlərində dəyişiklik etməyi planlaşdırır və ya artıq müvafiq prosesləri tətbiq edib.
  • 78%-i məsafədən işə keçidin artması ilə əlaqədar daimi nümayəndəlik məsələsinin şirkət qruplarına təsirinin aşağı və ya orta səviyyədə olacağını gözləyir.
  • 39%-i ekoloji vergitutmanın biznes və əməliyyatlarına təsirini təhlil etməyə başlayıb.

 

Vergi idarəçiliyi Direktorlar Şurasının gündəmində əsas prioritet olaraq qalır


  • 77%-i şirkət qruplarının media, siyasi və ictimai fəal qrupların korporativ vergitutmaya davamlı yüksək marağından narahat olduğunu bildirir və ya bununla tam razıdır.
  • 66%-i şirkət rəhbərliyinin və/və ya Direktorlar Şurasının qrupun vergi strategiyasının müəyyənləşdirilməsi və/və ya təsdiqlənməsi, eləcə də bu sahədə risklərin qiymətləndirilməsi və monitorinqində fəal iştirak etdiyini bildirir və ya bununla tam razıdır.
  • 41%-i mövcud olduğu təqdirdə əməkdaşlığa əsaslanan vergi uyğunluğu proqramına qoşulmaqda maraqlıdır, 18%-i isə artıq belə bir proqrama qoşulub və ya qoşulma prosesindədir.
  • 85%-i qarşıdakı 3 il ərzində maraqlı tərəflərin vergi davranışına və vergi nəticələrinə marağının artacağını gözləyir.

 

Könüllü vergi şəffaflığı standartları şirkətlər tərəfindən getdikcə daha çox tətbiq olunur


  • 60%-i şirkət qruplarının vergi fəaliyyəti ilə bağlı xarici kommunikasiyalarını vergi şəffaflığı standartlarına uyğunlaşdıracağını gözləyir.
  • 33%-i qarşıdakı il ərzində könüllü vergi şəffaflığı səviyyəsini artırmağı planlaşdırır.
  • 42%-nin şirkət qrupu üzrə aktual vergi şəffaflığı strategiyası mövcuddur və bu strategiya yüksək səviyyəli rəhbərliklə nəzərdən keçirilib və sınaqdan keçirilib.
  • 55%-i şirkət qrupu üzrə vergi şəffaflığı strategiyasının 12 ay ərzində hazırlandığını və ya hazırlanacağını gözləyir.

 

Birinci və İkinci Sütun “aktual mövzu” olaraq qalır və şirkətlər onların təsirlərinə hazırlaşırlar


  • 59%-i ölkələrin əksəriyyətinin 2024-cü ilədək Birinci və/və ya İkinci Sütunu tətbiq edəcəyini gözləyir.
  • 55%-i respondentlərin OECD-nin Birinci və İkinci Sütun layihəsi üzrə məsləhətləşmələrində birbaşa və ya digər kanallar vasitəsilə fəal iştirak edib.
  • 47%-i Birinci və İkinci Sütunların tətbiqinin qrupun qlobal effektiv vergi dərəcəsində əhəmiyyətli artıma səbəb olacağını gözləyir.
  • 62%-i İkinci Sütunun tətbiqinin şirkət qruplarının korporativ strukturunda əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb olmayacağını gözləyir.
  • 46%-i İkinci Sütunun onların vergi profillərinə təsiri ilə bağlı yalnız ilkin səviyyədə təhlil aparıb.
  • 55%-i İkinci Sütunun tələblərinə uyğunluq üçün zəruri olan vergi və mühasibat məlumatlarının əlçatan olduğuna müəyyən dərəcədə əmindir.
  • 25%-i ABŞ Senatının 2023-cü ilədək Birinci Sütunun tətbiqi ilə bağlı sazişi təsdiqləyəcəyini gözləyir.

 

Vergi idarəçiliyi Direktorlar Şurasının gündəmində əsas yerini qoruyur


  • 74%-i media işıqlandırmasından, siyasi və ictimai fəal qrupların korporativ vergitutmaya marağından narahatdır və 79%-i COVID-19 pandemiyasından sonra bu marağın artacağını gözləyir.
  • 76%-i Direktorlar Şurasının vergi idarəçiliyi prosesində fəal iştirak etdiyini bildirir. Bu göstərici illər ərzində yüksək səviyyədə qalıb.

 

Rəqəmsal iqtisadiyyatın vergiyə cəlb edilməsi “aktual mövzu” olaraq qalır


  • 41%-i OECD-nin Birinci və İkinci Sütun layihəsi üzrə məsləhətləşmələrində birbaşa və ya digər kanallar vasitəsilə fəal iştirak edib.
  • 62%-i OECD-nin Birinci və İkinci Sütun layihəsinin mümkün nəticələrindən birinin onların korporativ vergi öhdəliklərinin artması olacağından narahatdır.
  • *Bu cavablar OECD/G20 üzrə İnklüziv Çərçivənin Birinci və İkinci Sütunla bağlı yüksək səviyyəli konsensusa nail olmaq istiqamətində əhəmiyyətli irəliləyiş əldə etməsindən əvvəl təqdim edilib.

 

Sərhədlərarası koordinasiyanın təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var


  • Vergi rəhbərlərinin yalnız 23%-i hesab edir ki, vergi orqanlarının əksəriyyəti Transfer Qiymətləndirilməsi üzrə Təlimatlara edilən dəyişiklikləri ardıcıl və vahid şəkildə tətbiq edəcək.
  • 57%-i dünya üzrə vergi orqanları tərəfindən Əsas Məqsəd Testi (PPT) ilə bağlı kifayət qədər təlimatın təqdim edilməməsindən narahatdır.

 

Şirkətlər BEPS ilə bağlı dəyişiklikləri idarə etmək üçün əlavə resursları tədricən təmin edir


  • Dünya üzrə vergi qanunvericiliyində görünməmiş miqyasda dəyişikliklərə baxmayaraq, təşkilatların yalnız 32%-i vergi funksiyası üçün əlavə resurslar və ya işçi qüvvəsi təmin edib və ya bunu etməyi planlaşdırır.
  • Respondentlərin yalnız 24%-i BEPS ilə bağlı dəyişikliklər səbəbindən vergi funksiyalarının müəyyən hissəsini birgə mənbələndirmə (co-sourcing) və ya kənar mənbədən istifadə (outsourcing) yolu ilə həyata keçirib və ya bunu planlaşdırır..
  • Vergi ilə bağlı texnologiyalara investisiyaların artırılması daha geniş yayılmış tendensiya kimi görünür: 47%-i BEPS ilə bağlı dəyişikliklərin həcminin öhdəsindən gəlmək üçün texnologiyalara investisiyalarını artırıb.

 

Vergi idarəçiliyi Direktorlar Şurasının gündəmində əsas yerini qoruyur


  • 71%-i media işıqlandırmasından, siyasi və ictimai fəal qrupların korporativ vergitutmaya marağından narahatdır. Buna uyğun olaraq, təşkilatların vergi strategiyalarının formalaşdırılmasında şirkət rəhbərliyinin iştirakı da illər ərzində davamlı olaraq yüksək səviyyədə qalıb.
  • 60%-i korporativ vergitutmaya artan diqqət fonunda əlavə korporativ siyasət və prosedurlar tətbiq edib.
     

Rəqəmsal iqtisadiyyatın vergiyə cəlb edilməsi “aktual mövzu” olaraq qalır


  • 44%-i rəqəmsal iqtisadiyyatın vergiyə cəlb edilməsi ilə bağlı qlobal konsensusun dəyişikliklərə səbəb olacağını gözləyir.
  • 31%-i OECD-nin Birinci və İkinci Sütun layihəsi üzrə məsləhətləşmələrində fəal iştirak edib.
  • Respondentlərin yarısından çoxu (62%) OECD-nin Birinci və İkinci Sütun layihəsinin onların korporativ vergi öhdəliklərinin artmasına səbəb ola biləcəyindən narahatdır.

 

Sərhədlərarası koordinasiyanın təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var


  • Vergi rəhbərlərinin yalnız 23%-i hesab edir ki, vergi orqanlarının əksəriyyəti Transfer Qiymətləndirilməsi üzrə Təlimatlara edilən dəyişiklikləri ardıcıl və vahid şəkildə tətbiq edəcək.
  • 57%-i dünya üzrə vergi orqanları tərəfindən Əsas Məqsəd Testi (PPT) ilə bağlı kifayət qədər təlimatın təqdim edilməməsindən narahatdır

 

Şirkətlər BEPS ilə bağlı dəyişiklikləri idarə etmək üçün əlavə resursları tədricən təmin edir


  • Dünya üzrə vergi qanunvericiliyində görünməmiş miqyasda dəyişikliklərə baxmayaraq, təşkilatların yalnız 32%-i vergi funksiyası üçün əlavə resurslar və ya işçi qüvvəsi təmin edib və ya bunu etməyi planlaşdırır.
  • Respondentlərin yalnız 24%-i BEPS ilə bağlı dəyişikliklər səbəbindən vergi funksiyalarının müəyyən hissəsini birgə mənbələndirmə (co-sourcing) və ya kənar mənbədən istifadə (outsourcing) yolu ilə həyata keçirib və ya bunu planlaşdırır.
  • Vergi ilə bağlı texnologiyalara investisiyaların artırılması daha geniş yayılmış tendensiya kimi görünür: 47%-i BEPS ilə bağlı dəyişikliklərin həcminin öhdəsindən gəlmək üçün texnologiyalara investisiyalarını artırıb.

Bunu faydalı hesab etdiniz?

Rəyiniz üçün təşəkkür edirik