Alert prawny - 8/2009

Pragniemy zwrócić Państwa uwagę na zagadnienie odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe spółek, które to zagadnienie coraz częściej znajduje merytoryczne rozstrzygnięcie w sądach administracyjnych.  Co więcej, obecna sytuacja gospodarcza oraz rosnące ryzyko działalności biznesowej mogą sprawić, iż zaległości podatkowe niewypłacalnej spółki kapitałowej mogą stać się poważnym problemem dla członków jej zarządu.

Odpowiedzialność zarządu
Zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej „za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna”.

Zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami członek zarządu może zostać pociągnięty do odpowiedzialności osobistej, co do zasady w zakresie zobowiązań podatkowych spółki, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Warto podkreślić, że przepis ten we wcześniejszym brzmieniu odnosił się do zaległości podatkowych z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Jest to istotna modyfikacja pierwotnie obowiązującej zasady.  Niezależnie od powyższego, taka odpowiedzialność jest nieograniczona w tym sensie, iż odpowiada on całym swoim majątkiem, a więc zarówno tym, który posiada w chwili egzekucji, jak i majątkiem, który uzyska w przyszłości.  Kwestia jest o tyle istotna, iż członkowie zarządu mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności za zaległości podatkowe, mimo, iż nie piastują już w danym momencie funkcji członka tego organu.

Przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności?
Ordynacja podatkowa przewiduje kilka możliwości zwolnienia się od odpowiedzialności przez członka zarządu. Może on próbować wykazać, że (i) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo wykazać, iż (ii) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jego winy.  Nie podlega również odpowiedzialności członek zarządu, który wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.  O tym zaś, po której stronie leży ciężar dowodu wypowiedział się WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 23 stycznia 2009 (sygn.: I SA/Po 1202/08) stwierdzając, iż: „ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu.”.

Dodatkowo, jak wskazuje nasze doświadczenie oraz doktryna prawa podatkowego, wiele problemów wywołuje interpretacja pojęcia „we właściwym czasie”. Zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać zgłoszony w takim czasie, żeby wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego (chociaż tylko częściowego) zaspokojenia z majątku spółki. Co jednak w przypadku gdy do takiego zaspokojenia wierzycieli nie dochodzi w pełnym zakresie?
Jak stwierdził WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 19 lutego 2009 r. (sygn. I SA/Gd 651/08) wniosek o ogłoszenie upadłości może być uznany za zgłoszony we właściwym czasie, „gdy wykazane zostało, że zgłaszając go członek zarządu uczynił wszystko by nie dopuścić do zniweczenia celu postępowania upadłościowego poprzez stworzenie sytuacji, w której niektórzy wierzyciele są zaspokajani kosztem innych”.  W celu optymalnej ochrony zarząd powinien więc sam określić moment, w którym zgłosi wniosek o ogłoszenie upadłości, jednocześnie mając na względzie przepisy prawa upadłościowego i przewidziane tam terminy.

Jak się ochronić?
Jednym z narzędzi stosowanych w praktyce dla minimalizowania ryzyka odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe jest posiadanie możliwie pełnej informacji o potencjalnych ryzykach podatkowych danej Spółki, co można osiągnąć poprzez przeprowadzenie identyfikacji tych ryzyk w takich obszarach jak podatek CIT, podatek PIT (obowiązki płatnika), podatek VAT, podatek PCC jak również podatek od nieruchomości oraz akcyza.

W szczególności podjęcie określonych działań rekomendowane jest w przypadku obejmowania stanowiska w organie zarządzającym, ale również w przypadku, gdy taka weryfikacja zewnętrzna nie była w danej spółce realizowana przez dłuższy okres czasu.

Mamy nadzieję, że podana wyżej informacja okaże się dla Państwa pomocna.  Z przyjemnością odpowiemy również na wszelkie pytania z tym związane.