Transparante leges met de ABC-methode
Leges zijn rechten die worden geheven als vergoeding van genot c.q. profijt van legesfeiten die door een bestuursorgaan zijn verstrekt. Het gaat om de prijs die individuele burgers en bedrijven betalen voor legesproducten die zij bij de overheid aanvragen.
Veel gemeenten kunnen de relatie tussen het legestarief en de kostprijs van het product niet duidelijk aangeven. Dit hoeft geen probleem te zijn en wettelijk mag het ook. Maar de gemeente moet dan wel voor alle legesproducten een tarief vragen dat niet hoger is dan de kostprijs. Veel gemeenten laten hier echter kansen liggen.
Door een bewuste relatie te leggen tussen de kosten van het legesproduct en het gevraagde legestarief, ontstaat er transparantie naar burgers en bedrijven. Bovendien levert deze relatie inzichten op die politiek-bestuurlijk relevant zijn. Tijdens de analyse komen namelijk vaak inefficiënte activiteiten in beeld. Kortom: voor het goed bepalen van de leges is het juist toerekenen van de kosten gewenst.
Voor het toerekenen van de kosten kunnen de totale jaarlijkse kosten als uitgangspunt worden genomen (kostenplaatsmethode). Maar dat biedt nog geen inzicht in de kostenopbouw van één product. Daarvoor is de Activity Based Costing-methode (ABC-methode) een geschikt middel. Met deze methode worden de werkelijke kosten van een product nauwgezet berekend (tijd x uurtarief). Deloitte heeft deze methodiek voor verschillende overheden (Rijk, provincies en gemeenten) succesvol toegepast.
De ministeries van VROM en BZK, de VNG en het IPO en de Vereniging van Bouw en Woningtoezicht Nederland hebben een leidraad voor kostentoerekening voor de omgevingsvergunning vastgesteld. Hiermee kunnen overheden redelijke tarieven bepalen. Voor de provincies heeft Deloitte een rekenmodel ontwikkeld op basis van de ABC-methode. Dit model is te vinden op de website van het ministerie van BZK. Het is ook te vinden via de volgende link naar het Deloitte rekenmodel.
Als de organisatie met de ABC-methode haar processen doorlicht om kosten toe te rekenen, kan dit ook meteen een aanleiding zijn voor procesverbetering. Doordat de kostentoerekening vanuit productgerelateerde activiteiten wordt bekeken, kunnen de resultaten tegelijkertijd dienen als nulmeting voor de huidige procesprestaties. Met bijvoorbeeld de Lean methodiek kunnen deze processen worden geoptimaliseerd. Daardoor kan dezelfde dienstverlening tegen lagere kosten worden aangeboden. De behoefte en/of noodzaak die veel overheden nu voelen voor kostenbesparing kan daarbij een extra stimulans zijn.