Avrupa Birliği Gümrük Kodu, AB içinde ve uluslararası alanda gümrük ve dış ticaret konularında meydana gelen değişiklikler temel gerekçe gösterilerek “Modernised Customs Code” başlığı altında yenilendi. Yenilenen Gümrük Kodu, hem AB üyesi 27 ülke açısından bağlayıcı bir özelliğe sahip hem de bu ülkeler tarafından uygulanması zorunlu. Türkiye’nin AB ile mevcut Gümrük Birliği ilişkisi ve mevzuata uyum yükümlülüğü dolayısıyla AB Gümrük Kodu’ndaki yenileme Türkiye’yi de yakından ilgilendiriyor.

İstanbul, 4 Eylül 2008; Avrupa Birliği Gümrük Kodu, 450/2008 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Tüzüğü olarak Haziran 2008’de “Modernised Customs Code” başlığı altında tamamen yenilendi. Böylece, 1992 yılından beri uygulanan 2913/92 sayılı Gümrük Kodu yürürlükten kaldırıldı. Yayınlanan yeni kodun temel gerekçesi olarak, Avrupa Birliği içinde ve uluslararası alanda gümrük ve dış ticaret konularında meydana gelen değişiklikler gösteriliyor. Bu bakımdan öne sürülen en önemli gerekçe, dış ticaret ve gümrük uygulamaları ile ilgili uluslararası Anayasa olarak kabul edilen Revize Kyoto Sözleşmesi’nin yürürlüğe girmiş olması. Benzer şekilde, Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Anlaşmasının 50 yıllık uygulama süresinin sona ermesi de bir diğer yenileme gerekçesi olarak gösteriliyor.

Deloitte Türkiye bünyesinde Deloitte – Solmaz işbirliği ile kurulan DRT Solmaz Gümrük ve Dış Ticaret Danışmanlık A.Ş. Kıdemli Müdürü Cahit Gökçelik, Yenilenen Gümrük Kodu’nu değerlendirdi:

Yenilenen Gümrük Kodu, AB üyesi 27 ülke için bağlayıcı ve uygulanması zorunlu. Yenilenen Gümrük Kodu’nun teknik altyapı veya üye ülkelerle işbirliği gerektiren hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi için başlangıç tarihi 24 Temmuz 2009 olarak öngörülürken, diğer hükümleri 24 Haziran 2008’de yürürlüğe girmiş bulunuyor. Türkiye’nin AB ile olan Gümrük Birliği ilişkisi ve mevzuat uyum yükümlülüğü nedeniyle AB Gümrük Kodundaki yenileme Türkiye’yi de yakından ilgilendiriyor.

Yenilenen AB Gümrük Kodu çok geniş etki yaratacak ve idari prosedürler olarak dış ticaretin yapılış şeklini temelden değiştirecek hükümler içeriyor. Bu nedenle mevcut gümrük kodunda değişiklik yapılması yerine gümrük kodunun tümden yenilenmesine gidilmesinin zorunlu görüldüğü ifade ediliyor. Bu değişikliklerden kamuoyunu yakından ilgilendirebilecek ve genel nitelikteki olan bazılarını şu şekilde özetleyebiliriz:

• Elektronik beyanname kural, kağıt beyanname ise istisna haline getiriliyor.
• Gümrük uygulamaları sadece kağıttan arındırılmayacak aynı zamanda basitleştirilecek ve standart hale getirilecektir. Bunun temel gerekçesi olarak, iş kesiminin rekabetçiliğinin artırılması ihtiyacı gösteriliyor.
• AB üyesi bir ülkenin gümrük idaresinin aldığı kararlar bütün üye ülkelerde geçerli hale geliyor.
• Yetkilendirilmiş Ekonomik Operatörlere gümrük işlemlerinin basitleştirilmesi ve hızlandırılmasında önemli fonksiyonlar veriliyor ve bu müessese Yenilenen Gümrük Kodu’nda gümrük idarelerine önemli bir yardımcı unsur olarak kendini gösteriyor. AB üyesi herhangi bir ülkede yetki alan Ekonomik Operatörlerin bütün ülkelerde işlem yapabilmesi mümkün hale getiriliyor.
• AB üyesi bir ülkede gümrük işlemleri bakımından yetkilendirilmiş bir kişinin, bu yetkisini, AB üyesi bütün ülkelerde kullanabilmesi mümkün hale getiriliyor.  
• Prosedürlerin basitleştirilmesi ve kağıda dayalı sistemin ortadan kaldırılması için enformasyon teknolojisinin gümrük ve ilgili alanlarda yoğun olarak kullanılması öngörülüyor.
• Gümrük idareleri yanında, eşya türüne göre kontrol yapan diğer idarelerin kontrollerinin de uyumlaştırılması ve basitleştirilmesi öngörülüyor. 
• Risk yönetimi ile ilgili olarak Avrupa Birliği içinde ortak bir altyapı oluşturuluyor ve gümrük kontrollerinin aynı altyapıdan beslenmesi öngörülüyor.
• Gümrük işlemlerinin, yetkilendirilmiş Ekonomik Operatörlerin de yardımıyla, merkezden gerçekleştirilmesine ve tamamlanmasına imkan tanınıyor.

AB Gümrük Kodu’nda, yukarıdaki belirtilen genel yenilikler dışında, çok önemli detay düzenlemeler de göze çarpıyor. Bu değişikliklerden en dikkat çekenlerini ise şöyle sıralamak mümkün:

• İş dünyasına önemli bir zaman tasarrufu sağlayacak bir değişiklik; taşıyıcıların gümrük idaresine ibraz ettiği özet beyanlar, taşıt ülkeye gelmeden verilecek. Dolayısıyla, eşya daha ülkeye gelmeden gümrük işlemlerinin sonlandırılması mümkün hale gelecek.
• Gümrüklü alanlarda taşıma şekline göre 20 veya 45 gün olan bekleme süreleri kaldırılıyor. Bu şekilde eşyanın tasfiyesi ile sonuçlanabilecek bir süreç ortadan kaldırılmış oluyor. 
• Bürokrasinin azaltılması ve işlemlerin basitleştirilmesi amacıyla, gümrük rejimleri yeniden düzenleniyor, her rejim için ayrı izin yerine, tek bir izinle birçok rejimin kullanılabilmesine imkan sağlanıyor.
• Dahilde İşleme Rejiminde yeniden ihracat zorunluluğunun kaldırılması gerekçe gösterilerek,  Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejimi, Dahilde İşleme Rejimi içine alınarak kaldırılıyor.

Türk gümrükleri için beklenen gelişmeler
Avrupa Birliği Gümrük Kodu’nda yapılan değişiklikler Türkiye’yi de yakından ilgilendiriyor. Çünkü, Türkiye’nin, 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı’nın bir sonucu olarak gümrük mevzuatını AB mevzuatı ile uyumlaştırma yükümlülüğü bulunduğu gibi Revize Kyoto Sözleşmesi’ni imzalayan ülke olarak bu sözleşme hükümlerini de yaşama geçirme zorunluluğu bulunuyor.

DRT Solmaz Kıdemli Müdürü Cahit Gökçelik, Türkiye’nin Yenilenen Gümrük Kodu’nun bazı hükümlerini uygulanabilmesi AB’ye tam üyeliğinin gerektiğini belirterek, şunları ifade etti; “Bununla birlikte, yenilenen AB Gümrük Kodu’nun tam üyelik gerektirmeyen hükümlerinin Türkiye tarafından ele alınması ve ulusal mevzuata aktarılması Gümrük Birliği ilişkisinin bir sonucu olarak kendini gösteriyor. Bu uyum ile birlikte Türkiye, Revize Kyoto Sözleşmesi hükümlerini de yaşama geçirmiş olacaktır. 

AB’nin Gümrük Kodunu yenileme gerekçeleri Türkiye için de geçerli. Türkiye, AB Gümrük Kodu’ndaki değişiklikleri hep gecikmeyle gerçekleştirdi. Bazı değişiklikleri ise gerçekleştiremedi. Tam üyelik için müzakereleri devam eden bir ülke olarak Türkiye’nin yenilenen AB Gümrük Kodu’nu gecikmeksizin mevzuatına uyarlaması beklenecektir. Kaldı ki, ticaretin önünü açan düzenlemeler içerdiği için bu uyumun bir an önce gerçekleştirilmesi Türkiye’nin de lehinedir. Bu bakımdan, AB Kodu’nun yenilenmesinin Türkiye için de bir fırsat olduğunu söyleyebiliriz. Türkiye’nin de üzerinde değişiklik yapmak yerine, AB’de yapıldığı gibi, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nu, yeni anlayışa uygun olarak tümden yenilemesinin daha uygun bir yaklaşım olacağı anlaşılmaktadır.”

Belirtilen hususlar ışığında ve uyum keyfiyetinin yerine getirilmesi ile birlikte, önümüzdeki iki yıllık dönemde Türkiye için beklenen gelişmeleri çok genel olarak şu şeklide sıralayabiliriz:

• İthalat işlemlerinde gümrük işlemlerinden kaynaklı beklemeler tarih olacaktır.
• Türk gümrüklerinde bilgi ve belge elektronik olarak dolaşacaktır. Gümrük Müsteşarlığı bunun için gerekli teknik hazırlıkları büyük ölçüde tamamlamıştır. AB Gümrük Kodu’na uyum çerçevesinde yasal altyapının da hazırlanması ile gümrük işlemleriyle alakalı olarak kağıt ve kağıt sirkülasyonu sona erecektir.
• Dış ticaret ve gümrük işlemlerinde Yetkilendirilmiş Ekonomik Operatörler dönemi başlayacaktır. Bu şekilde, oto kontroller artacak, dış ticaret işlemleri daha etkin ve hissedilmeden yapılan kontroller altında hızlanacaktır.
• Dış ticarete konu olacak eşya ile ilgili diğer Bakanlıkların ve TSE gibi idarelerin kontrolleri gümrük kontrolleri ile aynı anda ve aynı bilgilerle yapılacak, yükümlülerin değişik idareler arasındaki gelgitleri ortadan kalkacaktır.  

Önümüzdeki dönemde gümrük mevzuatında yapılacak değişikliklerle yalnızca gümrük idarelerinin iş yapış şekli değişmeyecektir. İş dünyasının de kendini yeni döneme uyarlaması gerekmektedir. Artık, “nasıl olsa gümrük idaresi bakar, düzeltir” dönemi ve anlayışı geçerli olmayacaktır. Firmaların gümrük ve dış ticaretle ilgili iç kontrolleri artırması; rutin gümrük kontrollerinden muaf tutulabilmeleri için itibar ve güvenilirlik düzeylerini yükseltici önlemleri ve buna uygun örgütlenmeyi şimdiden hazırlamaları bir zorunluluk olarak kendini göstermektedir.  

DRT Solmaz Hakkında
DRT Solmaz Gümrük ve Dış Ticaret Danışmanlığı A.Ş., vergi ve denetim hizmetleri konusunda dünyanın önde gelen global şirketlerinden Deloitte ile Solmaz gibi gümrük ve dış ticaret sektöründe büyük bir gücün birleşmesiyle sektörde ihtiyaç duyulan danışmanlık hizmetlerini küresel çözümler ve güçlü yerel uygulamalar ile sunmaktadır.

Cahit Gökçelik Hakkında
Gümrükler Eski Genel Müdür Yardımcısı Cahit Gökçelik, Deloitte ve Solmaz ortak girişimi DRT Solmaz Gümrük ve Dış Ticaret Danışmanlığı AŞ Kıdemli Müdürlüğü’ne getirildi. AÜ Siyasal Bilgiler Fakültesi 1987 mezunu olan Gökçelik’in Northeastern Üniversitesi’nden (Boston,USA) Ekonomi Yüksek Lisans derecesi bulunuyor.

Deloitte Hakkında
Denetim, vergi, yönetim danışmanlığı ve kurumsal finansman hizmetlerinde dünyanın en büyük kuruluşlarından biri olan Deloitte, 140’tan fazla ülkede, 165 bin personeli ile faaliyet gösteriyor. Deloitte dünya çapında 2007 yılı cirosu 27,4 milyar dolardır.
 
İleri teknoloji kullanan, değişik alanlardaki bilgi ve becerilerini bir araya getiren Deloitte, dünya çapındaki tüm müşterilerine aynı yüksek kaliteli hizmeti sunmayı ilke edinmiştir. Dünyanın en büyük şirketlerinin yarıdan fazlasına ve büyük ulusal teşebbüslere, kamu kurumlarına, ulusal devlere ve küresel çapta hızla büyüyen şirketlere hizmet veren Deloitte, birçok gelişmekte olan pazarda da liderliğini sürdürmektedir.
 
Türkiye’de çalışmalarına 1986 yılında başlayan Deloitte faaliyetlerini İstanbul ve Ankara’da 900’ü aşkın çalışanıyla sürdürüyor. Deloitte Türkiye’de kurumsal finansman, denetim, vergi, yönetim danışmanlığı ve kurumsal risk alanlarında hizmet vermektedir.